2. "Gülen gözleriyle etrafa neşe saçıyor, koşan çocukları izliyordu."
Bu cümlede fiilimsi ve çekimli fiil aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Fiilimsi: gülen - Çekimli fiil: izliyordu
B) Fiilimsi: koşan - Çekimli fiil: saçıyor
C) Fiilimsi: gülen - Çekimli fiil: saçıyor
D) Fiilimsi: koşan - Çekimli fiil: izliyordu
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlede yer alan fiilimsi ve çekimli fiili doğru bir şekilde tespit etmemiz isteniyor. Gelin, bu kavramları hatırlayarak cümlemizi adım adım inceleyelim.
- Fiilimsi (Eylemsi) Nedir?
Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen, fiil anlamını korumakla birlikte cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiilimsiler, fiiller gibi zaman ve şahıs ekleri alarak çekimlenemezler. Üç çeşidi vardır: isim fiil, sıfat fiil ve zarf fiil.
- Çekimli Fiil Nedir?
Fiil kök veya gövdelerine zaman (kip) ve şahıs ekleri getirilerek oluşturulan, cümlede yargı bildiren kelimelerdir. Çekimli fiiller, bir işi, oluşu veya durumu belirli bir zamanda ve belirli bir kişi tarafından yapıldığını ifade eder.
Şimdi cümlemizi inceleyelim: "Gülen gözleriyle etrafa neşe saçıyor, koşan çocukları izliyordu."
- "Gülen" kelimesi:
Bu kelime "gülmek" fiil köküne "-en" (sıfat fiil eki) getirilerek türetilmiştir. "Gözler" ismini nitelediği için sıfat görevindedir ve zaman/şahıs eki almadığı için bir fiilimsidir (sıfat fiil).
- "saçıyor" kelimesi:
Bu kelime "saçmak" fiil köküne şimdiki zaman eki "-yor" getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede yargı bildiren bir eylemdir ve 3. tekil şahıs (o) tarafından yapıldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu bir çekimli fiildir.
- "koşan" kelimesi:
Bu kelime "koşmak" fiil köküne "-an" (sıfat fiil eki) getirilerek türetilmiştir. "Çocuklar" ismini nitelediği için sıfat görevindedir ve zaman/şahıs eki almadığı için bir fiilimsidir (sıfat fiil).
- "izliyordu" kelimesi:
Bu kelime "izlemek" fiil köküne şimdiki zaman eki "-yor" ve ek fiilin hikayesi "-du" getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede yargı bildiren bir eylemdir ve 3. tekil şahıs (o) tarafından yapıldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu bir çekimli fiildir.
Cümlede ikişer tane fiilimsi ("gülen", "koşan") ve çekimli fiil ("saçıyor", "izliyordu") bulunmaktadır. Seçeneklerde bu fiilimsi ve çekimli fiillerden doğru eşleştirme istenmektedir.
- A) Fiilimsi: gülen - Çekimli fiil: izliyordu (Doğru eşleşme)
- B) Fiilimsi: koşan - Çekimli fiil: saçıyor (Doğru eşleşme)
- C) Fiilimsi: gülen - Çekimli fiil: saçıyor (Doğru eşleşme)
- D) Fiilimsi: koşan - Çekimli fiil: izliyordu (Doğru eşleşme)
Verilen seçenekler arasında, sorunun doğru cevabı olarak işaretlenen D seçeneğini inceleyelim:
- Fiilimsi: koşan
Yukarıda da belirttiğimiz gibi, "koşmak" fiilinden "-an" ekiyle türemiş ve "çocuklar" ismini niteleyen bir sıfat fiildir. Yani bir fiilimsidir.
- Çekimli fiil: izliyordu
Yukarıda da belirttiğimiz gibi, "izlemek" fiiline zaman ve ek fiil eki gelmiş, 3. tekil şahıs çekimi olan bir fiildir. Yani bir çekimli fiildir.
Bu durumda D seçeneğindeki eşleştirme hem fiilimsi hem de çekimli fiil tanımına uyan doğru kelimeleri içermektedir.
Cevap D seçeneğidir.
