🎓 Fiilimsi ve çekimli fiil arasındaki fark Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Fiilimsi ve çekimli fiil arasındaki fark Test 1" sınavında karşılaşacağınız temel konuları, yani fiilimsileri (eylemsileri) ve çekimli fiilleri tüm yönleriyle anlamanıza yardımcı olmak için hazırlanmıştır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen, ancak fiil özelliğini büyük ölçüde kaybederek cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Eylemden türemelerine rağmen bir eylemin zamanını ve kim tarafından yapıldığını bildirmezler. Yani kip ve şahıs eki almazlar.
- 📝 İsim-fiiller (Mastar / Gerund): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yaparlar.
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim hobimdir." (Ne? Okumak)
- Örnek: "Gelişine bakışı hepimizi şaşırttı." (Neye? Bakışı)
- Örnek: "Bu soruyu çözmesi biraz zaman aldı." (Ne? Çözmesi)
- 📝 Sıfat-fiiller (Ortaç / Participle): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi isimleri nitelerler veya adlaşarak ismin yerine geçerler.
- Örnek: "Yolda koşan çocuk düştü." (Hangi çocuk? Koşan çocuk)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (Hangi günler? Gelecek günler)
- Örnek: "Toplantıya katılanlar not aldı." (Adlaşmış sıfat-fiil, 'katılan kişiler' yerine)
- 📝 Zarf-fiiller (Bağ-fiil / Ulaç / Adverbial Participle): Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -casına" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi fiilleri veya fiilimsileri durum ya da zaman yönünden tamamlarlar.
- Örnek: "Eve koşarak geldi." (Nasıl geldi? Koşarak)
- Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmış." (Ne zaman uyuyakalmış? Çalışırken)
- Örnek: "Onu görünce çok sevindim." (Ne zaman sevindim? Görünce)
💡 İpucu: Fiilimsiler, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde olsalar bile, fiil anlamını tamamen kaybetmezler ve genellikle olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler.
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler zamanla kalıcı isim (ad) haline gelebilirler. Bu durumda artık fiilimsi özelliklerini kaybederler. Örneğin; "dondurma", "çakmak", "dolma", "yemek" (yiyecek anlamında).
📌 Çekimli Fiiller
Çekimli fiiller, fiil kök veya gövdelerine kip (zaman ve dilek) ve şahıs (kişi) ekleri getirilerek oluşturulan, cümlede yargı bildiren ve genellikle yüklem görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- 📝 Kip Ekleri: Fiilin zamanını (haber kipleri: -yor, -di, -miş, -ecek, -r) veya bir dileği, şartı, gerekliliği (dilek kipleri: -meli, -se, -e, emir kipi) bildirirler.
- Örnek: "Şimdi ders çalışıyorum." (Şimdiki zaman)
- Örnek: "Yarın seni arayacağım." (Gelecek zaman)
- Örnek: "Keşke daha çok okusam." (Şart kipi)
- 📝 Şahıs Ekleri: Eylemi kimin yaptığını (1. tekil şahıs, 2. çoğul şahıs vb.) gösteren eklerdir.
- Örnek: "Ben geldim." (-m: 1. tekil şahıs)
- Örnek: "Siz gittiniz." (-iniz: 2. çoğul şahıs)
- Örnek: "Onlar geldiler." (-ler: 3. çoğul şahıs)
💡 İpucu: Bir sözcüğün çekimli fiil olup olmadığını anlamak için, o sözcüğün bir eylem bildirip bildirmediğine ve üzerine kip (zaman/dilek) ve şahıs eki alıp almadığına bakın. Çekimli fiiller, cümlenin temel yargısını taşır.
📌 Fiilimsi ve Çekimli Fiil Arasındaki Temel Farklar
Fiilimsiler ve çekimli fiiller, her ikisi de fiil kökünden türemelerine rağmen, cümlede farklı görevler üstlenir ve farklı özellikler gösterirler. İşte ana farklar:
- Kip ve Şahıs Eki: Çekimli fiiller mutlaka kip ve şahıs eki alırken, fiilimsiler asla kip ve şahıs eki almazlar. Bu, en temel ayırt edici özelliktir.
- Cümledeki Görevi: Çekimli fiiller genellikle cümlenin yüklemi olur ve bir yargı bildirir. Fiilimsiler ise cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırlar, yani yan cümleciklerin yüklemi gibi düşünülebilirler ama ana yargıyı taşımazlar.
- Yargı Bildirme: Çekimli fiiller, tek başına bir yargı (bitmiş bir eylem, durum) bildirir. Fiilimsiler ise tek başına bir yargı bildirmezler; bir eylemin adını, sıfatını veya zarfını ifade ederler.
- Olumsuzluk Eki: Hem fiilimsiler hem de çekimli fiiller "-ma/-me" olumsuzluk ekini alabilir. Bu nedenle olumsuzluk eki, fiilimsi ile çekimli fiili ayırt etmek için tek başına yeterli bir ölçüt değildir.
📝 Özetle: Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen ancak fiil özelliğini büyük ölçüde kaybedip isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Çekimli fiiller ise fiil özelliklerini koruyan, zaman, kip ve şahıs bildiren, cümlenin temel yargısını taşıyan eylemlerdir.
