10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacı yanlış yazılmıştır?
A) O da bizimle gelecek.
B) Kitapda resimler vardı.
C) Ayşe de Ali de çalışkandır.
D) Sinemaya ben de gitmek istiyorum.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, Türkçede sıkça karıştırılan "de/da" bağlacının yazımıyla ilgili. Bu konuyu adım adım inceleyerek doğru cevabı bulalım.
-
Öncelikle, Türkçede iki farklı "de/da" durumu olduğunu hatırlayalım:
- Bağlaç olan "de/da": Cümlede "bile, dahi" anlamı katar, kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır ve asla "te/ta" şekline dönüşmez (ünsüz benzeşmesine uğramaz). Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece vurgu veya ekleme anlamı kaybolur.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâli eki): Bir ismin nerede bulunduğunu belirtir, kendinden önceki kelimeye bitişik yazılır ve kelimenin son harfine göre "te/ta" şekline dönüşebilir (ünsüz benzeşmesine uğrar). Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur.
-
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) O da bizimle gelecek.
- Buradaki "da", "O bile bizimle gelecek" anlamı katıyor. Cümleden çıkarıldığında "O bizimle gelecek" şeklinde anlam bozulmuyor. Ayrı yazılması doğrudur. Bu bir bağlaçtır.
- B) Kitapda resimler vardı.
- Bu cümlede "resimlerin nerede olduğu" belirtiliyor. Yani burada bulunma hâli eki olan "-de/-da" kullanılmalıdır. "Kitap" kelimesi "p" sert ünsüzü ile bittiği için, bulunma hâli eki ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-ta" şeklini almalıdır. Dolayısıyla "Kitapta resimler vardı" şeklinde yazılmalıydı. "Kitapda" şeklinde yazılması yanlıştır.
- C) Ayşe de Ali de çalışkandır.
- Buradaki "de"ler, "hem Ayşe hem Ali" anlamı katıyor. Cümleden çıkarıldığında "Ayşe Ali çalışkandır" şeklinde anlam bozulsa da, buradaki "de"ler iki özneyi birbirine bağlama görevi üstlenmiştir ve bağlaçtır. Ayrı yazılmaları doğrudur.
- D) Sinemaya ben de gitmek istiyorum.
- Buradaki "de", "Ben bile sinemaya gitmek istiyorum" anlamı katıyor. Cümleden çıkarıldığında "Sinemaya ben gitmek istiyorum" şeklinde anlam bozulmuyor. Ayrı yazılması doğrudur. Bu bir bağlaçtır.
-
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Kitapda resimler vardı." cümlesindeki "da"nın yanlış yazıldığını görüyoruz. Doğrusu "Kitapta" olmalıydı.
Cevap B seçeneğidir.
