Fiilde çatı tablosu Test 1

9. "Kardeşim, odasında sessizce ders çalışıyor." cümlesindeki fiilin çatı özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Etken - Geçişsiz
B) Etken - Geçişli
C) Edilgen - Geçişsiz
D) Dönüşlü - Geçişli

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin çatı özelliklerini (etken/edilgen ve geçişli/geçişsiz) bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim ve bu konuyu pekiştirelim!

• 1. Fiili Belirleyelim:

  "Kardeşim, odasında sessizce ders çalışıyor." cümlesindeki fiil "ders çalışıyor"dur. Bu birleşik bir fiildir.

• 2. Fiilin Öznesine Göre Çatı Özelliğini (Etken/Edilgen/Dönüşlü/İşteş) Bulalım:

  Fiilin öznesi "Kardeşim"dir. "Kardeşim" ders çalışma eylemini bizzat kendisi yapmaktadır. Yani eylemi gerçekleştiren kişi cümlede açıkça belirtilmiştir ve eylemi doğrudan kendisi yapmaktadır.

  Fiilde "-l" veya "-n" gibi edilgenlik (başkası tarafından yapılma) veya dönüşlülük (eylemi yapıp kendine dönme) ekleri yoktur.

  Fiilde "-ş" gibi işteşlik (karşılıklı veya birlikte yapma) eki de yoktur.

  Eylemi yapan belli ve eylemi doğrudan kendisi gerçekleştirdiği için fiilimiz Etken çatılıdır.

• 3. Fiilin Nesnesine Göre Çatı Özelliğini (Geçişli/Geçişsiz) Bulalım:

  Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilden önce "onu" kelimesini getirmeyi deneriz. Eğer anlamlı oluyorsa fiil geçişli, olmuyorsa geçişsizdir.

  "Ders çalışıyor" fiilinin önüne "onu" kelimesini getirelim: "Onu ders çalışıyor." Bu ifade anlamsızdır. "Ders çalışmak" birleşik fiili, doğrudan bir nesne almaz; eylemin kendisini ifade eder. Yani "ne çalışıyor?" sorusuna "ders" cevabı gelse de, bu birleşik fiil kendi başına bir eylemi ifade ettiği için "onu" zamirini kabul etmez.

  "Onu çalışıyor" diyemediğimiz için fiilimiz Geçişsiz çatılıdır.

• 4. Sonucu Birleştirelim:

  Fiilimiz hem Etken hem de Geçişsiz özelliktedir.

Bu durumda doğru seçenek A şıkkıdır.

Cevap A seçeneğidir.