9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, istek kipiyle çekimlenmiştir?
A) Bu akşam tiyatroya gidelim.
B) Yarın erken kalk!
C) Daha dikkatli olmalısın.
D) Her sabah kahvaltı yaparım.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin çekimlendiği kiplerden biri olan "istek kipi"ni bulmamız isteniyor. İstek kipi, bir eylemin yapılmasını arzu etme, dileme veya önerme anlamı taşır. Fiil kök veya gövdesine genellikle "-e / -a" ekleri ve ardından şahıs ekleri getirilerek oluşturulur. Örneğin: "geleyim", "gelesin", "gele", "gelelim", "gelesiniz", "geleler".
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu akşam tiyatroya gidelim.
- Bu cümlede fiil "gidelim"dir.
- Fiilin kökü "git-"tir.
- "git-" köküne "-e" (ünlü uyumuna göre "-i"ye dönüşür) ve "biz" şahıs eki olan "-lim" getirilmiştir. Yani "git-e-lim" şeklinde oluşmuştur.
- "Gidelim" fiili, bir öneri veya istek bildirmektedir ("Biz tiyatroya gidelim mi?", "Tiyatroya gitmeyi istiyoruz.").
- Bu çekim, istek kipinin "biz" şahsına ait çekimidir.
- B) Yarın erken kalk!
- Bu cümlede fiil "kalk!"tır.
- "Kalk!" fiili, doğrudan bir emir veya talimat bildirmektedir.
- Bu çekim, emir kipinin "sen" şahsına ait çekimidir. İstek kipi eki olan "-e / -a" bulunmamaktadır.
- C) Daha dikkatli olmalısın.
- Bu cümlede fiil "olmalısın"dır.
- Fiilin kökü "ol-"dur.
- "ol-" köküne "-malı / -meli" (gereklilik kipi eki) ve "sen" şahıs eki olan "-sın" getirilmiştir.
- "Olmalısın" fiili, bir zorunluluk veya gereklilik bildirmektedir.
- Bu çekim, gereklilik kipidir. İstek kipi eki olan "-e / -a" bulunmamaktadır.
- D) Her sabah kahvaltı yaparım.
- Bu cümlede fiil "yaparım"dır.
- Fiilin kökü "yap-"tır.
- "yap-" köküne "-ar / -er" (geniş zaman eki) ve "ben" şahıs eki olan "-ım" getirilmiştir.
- "Yaparım" fiili, her zaman yapılan bir eylemi, bir alışkanlığı veya genel bir durumu bildirmektedir.
- Bu çekim, geniş zamandır. İstek kipi eki olan "-e / -a" bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece A seçeneğindeki "gidelim" fiilinin istek kipiyle çekimlendiğini görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
