5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-de" eki cümleye "zaman" anlamı katmaktadır?
A) Yaz tatilinde denize gideceğiz.
B) Bu konuda herkes aynı fikirde.
C) Sınavda üç yanlış bir doğruyu götürüyor.
D) Odada kimse yoktu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "-de" ekinin cümlelere kattığı anlamları inceleyeceğiz. "-de" eki, Türkçede genellikle bir şeyin bulunduğu yeri (mekânı) belirtmek için kullanılır. Ancak bazen bir eylemin gerçekleştiği zamanı da ifade edebilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yaz tatilinde denize gideceğiz.
- Bu cümlede "-de" eki "Yaz tatili" kelimesine eklenmiştir. "Ne zaman denize gideceğiz?" diye sorduğumuzda cevabı "Yaz tatilinde" olur. Burada "yaz tatili" bir zaman dilimini ifade ettiği için "-de" eki cümleye zaman anlamı katmıştır.
- B) Bu konuda herkes aynı fikirde.
- Burada "-de" eki "fikir" kelimesine eklenmiştir. "Nerede aynı fikirde?" diye sorduğumuzda "Bu konuda, aynı fikirde" cevabını alırız. Bu kullanım, bir durum veya bir konu üzerindeki düşünceyi belirtir, bir yer ya da zaman anlamı taşımaz.
- C) Sınavda üç yanlış bir doğruyu götürüyor.
- Bu cümlede "-de" eki "sınav" kelimesine eklenmiştir. "Nerede üç yanlış bir doğruyu götürüyor?" diye sorduğumuzda "Sınavda" cevabını alırız. Burada "sınav" bir ortamı, bir durumu veya bir etkinliğin gerçekleştiği yeri (sınav ortamını) ifade eder, zaman anlamı katmaz.
- D) Odada kimse yoktu.
- Burada "-de" eki "oda" kelimesine eklenmiştir. "Nerede kimse yoktu?" diye sorduğumuzda "Odada" cevabını alırız. Bu kullanım, açıkça bir mekânı, yani bir yeri belirtir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "-de" ekinin cümleye "zaman" anlamı kattığı tek seçeneğin A seçeneği olduğu görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
