Fiilde çatı KPSS Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, özne-yüklem ilişkisi bakımından diğerlerinden farklı bir çatı özelliği taşımaktadır?

A) Toplantı salonu, katılımcılar gelmeden önce özenle hazırlandı.
B) Genç sporcu, yarışmaya haftalar öncesinden titizlikle hazırlandı.
C) Yıllardır beklenen proje, nihayet dün akşamüstü onaylandı.
D) Eski bina, deprem riskine karşı uzmanlarca güçlendirildi.

Bu soruyu çözmek için öncelikle çatı konusunu ve özne-yüklem ilişkisine göre çatı özelliklerini hatırlayalım. Ardından her bir seçeneği tek tek inceleyelim.

Çatı Nedir?

Çatı, fiillerin (yüklemlerin) özne ve nesne ile olan ilişkisini gösteren bir özelliktir. Bu soruda özne-yüklem ilişkisine odaklanacağız.

Özne-Yüklem İlişkisine Göre Çatı Özellikleri:

• Etken Fiil: Öznenin işi doğrudan yaptığı fiillerdir. Örneğin: "Ali topu attı." (Atma işini Ali yapıyor.)
• Edilgen Fiil: Öznenin işi doğrudan yapmadığı, işten etkilendiği fiillerdir. Genellikle "-il, -in, -n" eklerini alır. Örneğin: "Top atıldı." (Top, kendi kendine atılmıyor, bir başkası tarafından atılıyor.)
• Dönüşlü Fiil: Öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği fiillerdir. Edilgen fiiller gibi "-il, -in, -n" eklerini alır, ancak özne işi yapar ve etkilenir. Örneğin: "Ayşe yıkandı." (Yıkanma işini Ayşe yapıyor ve bu işten etkileniyor.)
• İşteş Fiil: Fiilde belirtilen işin karşılıklı veya birlikte yapıldığını ifade eden fiillerdir. Genellikle "-iş, -leş, -ş" eklerini alır. Örneğin: "Çocuklar gülüştüler." (Gülme işi birlikte yapılıyor.)

Şimdi seçenekleri inceleyelim:

• A) Toplantı salonu, katılımcılar gelmeden önce özenle hazırlandı.

  Bu cümlede "hazırlandı" fiili edilgen çatılıdır. Çünkü toplantı salonu kendi kendine hazırlanmıyor, birileri tarafından hazırlanıyor.

• B) Genç sporcu, yarışmaya haftalar öncesinden titizlikle hazırlandı.

  Bu cümlede "hazırlandı" fiili dönüşlü çatılıdır. Çünkü genç sporcu hazırlanma işini yapıyor ve bu hazırlıktan etkileniyor (yarışmaya hazırlanıyor).

• C) Yıllardır beklenen proje, nihayet dün akşamüstü onaylandı.

  Bu cümlede "onaylandı" fiili edilgen çatılıdır. Çünkü proje kendi kendine onaylanmıyor, birileri tarafından onaylanıyor.

• D) Eski bina, deprem riskine karşı uzmanlarca güçlendirildi.

  Bu cümlede "güçlendirildi" fiili edilgen çatılıdır. Çünkü eski bina kendi kendine güçlenmiyor, uzmanlar tarafından güçlendiriliyor.

Gördüğümüz gibi A, C ve D seçeneklerindeki yüklemler edilgen çatılıyken, B seçeneğindeki yüklem dönüşlü çatılıdır. Bu nedenle farklı bir çatı özelliği taşımaktadır.

Cevap B seçeneğidir.