7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gelecek zaman" anlamı taşıyan bir anlam kayması vardır?
A) Dün okuldan sonra doğruca eve gidiyorum.
B) Yarın sabah erkenden yola çıkıyoruz.
C) Her pazar parkta koşu yapıyorum.
D) Şu an ders çalışıyorum.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede sıkça karşılaştığımız bir dil olayı olan "anlam kayması" konusunu inceleyeceğiz. Anlam kayması, bir fiilin çekimlendiği zaman kipinin, cümlede ifade ettiği gerçek zaman kipinden farklı olması durumudur. Özellikle gelecek zaman anlamı taşıyan anlam kaymaları günlük konuşmada ve yazılı dilde çok kullanılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dün okuldan sonra doğruca eve gidiyorum.
- Bu cümlede fiil "gidiyorum" (-yor ekiyle şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş) şeklindedir.
- Ancak cümlenin zaman zarfı "Dün" (geçmiş zaman) kelimesidir.
- Burada şimdiki zaman kipi, geçmişte yaşanmış bir olayı anlatmak için kullanılmıştır. Yani bir anlam kayması vardır, ancak bu kayma geçmiş zamana yöneliktir. Soru bizden gelecek zaman anlamı taşıyanı bulmamızı istiyor.
- B) Yarın sabah erkenden yola çıkıyoruz.
- Bu cümlede fiil "çıkıyoruz" (-yor ekiyle şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş) şeklindedir.
- Cümlenin zaman zarfı ise "Yarın sabah" (gelecek zaman) kelimesidir.
- Burada şimdiki zaman kipi, kesinleşmiş bir gelecek zaman eylemini ifade etmek için kullanılmıştır. Bu, tam da soruda aradığımız "gelecek zaman" anlamı taşıyan bir anlam kaymasıdır.
- C) Her pazar parkta koşu yapıyorum.
- Bu cümlede fiil "yapıyorum" (-yor ekiyle şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş) şeklindedir.
- Cümlenin zaman zarfı "Her pazar" (geniş zaman, alışkanlık) kelimesidir.
- Burada şimdiki zaman kipi, düzenli olarak tekrar eden bir alışkanlığı, yani geniş zaman anlamını ifade etmek için kullanılmıştır. Bir anlam kayması olsa da (geniş zaman yerine şimdiki zaman), gelecek zaman anlamı taşımamaktadır.
- D) Şu an ders çalışıyorum.
- Bu cümlede fiil "çalışıyorum" (-yor ekiyle şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş) şeklindedir.
- Cümlenin zaman zarfı "Şu an" (şimdiki zaman) kelimesidir.
- Burada şimdiki zaman kipi, tam da o anda gerçekleşen bir eylemi anlatmaktadır. Yani fiil kipi ile cümlenin anlamı arasında herhangi bir kayma yoktur. Bu, şimdiki zaman kipinin doğrudan kendi anlamıyla kullanıldığı bir durumdur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, şimdiki zaman kipinin gelecek zaman anlamında kullanıldığı tek cümlenin B seçeneği olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
