23 Nisan 1920'de açılan TBMM'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisi, onun kurucu meclis niteliği taşıdığının en güçlü göstergesidir?
A) İstanbul hükümetine alternatif olması
B) Yeni bir anayasa yapması
C) Düzenli ordu kurması
D) Başkentin Ankara olması
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, 23 Nisan 1920'de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) "kurucu meclis" niteliğini en güçlü şekilde gösteren özelliği bulmamız isteniyor. Öncelikle "kurucu meclis" ne demek, onu anlayalım:
- Kurucu Meclis: Bir devletin temel yapısını, yönetim biçimini ve vatandaşların haklarını belirleyen, yani "anayasa" yapan meclistir. Mevcut düzeni değiştiren, yeni bir devlet yapısı oluşturan ve bunun yasal çerçevesini çizen bir organdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İstanbul hükümetine alternatif olması: TBMM'nin İstanbul hükümetine karşı bağımsızlık mücadelesi vermesi ve ona bir alternatif oluşturması, onun milli iradeyi temsil eden güçlü bir yapı olduğunu gösterir. Ancak bu durum, doğrudan "anayasa yapma" işleviyle ilgili değildir; daha çok siyasi bir duruş ve güç mücadelesidir.
- B) Yeni bir anayasa yapması: TBMM'nin 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nu (Anayasa) kabul etmesi, onun kurucu meclis niteliğinin en belirgin göstergesidir. Çünkü bir meclisin yeni bir anayasa yapması, o devletin temel hukuk kurallarını sıfırdan belirlemesi, devletin yönetim şeklini, yetkilerini ve vatandaşların haklarını yeniden tanımlaması demektir. Bu, tam da bir kurucu meclisin görevidir.
- C) Düzenli ordu kurması: TBMM'nin düzenli ordu kurması, ülkenin savunması ve bağımsızlığının korunması için hayati bir adımdır. Bu, bir devletin varlığını sürdürmesi için gerekli olan icracı bir faaliyettir. Ancak bu durum, doğrudan meclisin "kurucu" yani anayasa yapma niteliğini değil, daha çok "yürütme" ve "yasama" yetkilerini kullandığını gösterir.
- D) Başkentin Ankara olması: Başkentin Ankara olarak belirlenmesi, yeni Türk devletinin coğrafi ve siyasi merkezini gösterir. Bu önemli bir idari ve sembolik karardır ancak meclisin "kurucu" işleviyle doğrudan ilgili değildir. Bir meclis, başkentini değiştirmeden de kurucu olabilir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi, bir meclisin "kurucu" nitelik taşıdığının en güçlü ve doğrudan göstergesi, yeni bir anayasa yapmasıdır. TBMM, 1921 Anayasası'nı yaparak bu kurucu niteliğini açıkça ortaya koymuştur.
Cevap B seçeneğidir.
