Aşağıdakilerden hangisi bir özdeyiş (vecize) değildir?
A) Sakla samanı, gelir zamanı
B) Bugün hava çok güneşli
C) İşleyen demir pas tutmaz
D) Ağaç yaşken eğilir
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden bir özdeyiş (vecize) olmayan ifadeyi bulmamız isteniyor. Öncelikle, bir özdeyişin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- Özdeyiş (vecize): Genellikle kimin söylediği belli olan veya anonimleşmiş, kısa ve özlü bir sözdür. Bir düşünceyi, öğüdü, deneyimi veya genel bir gerçeği çarpıcı bir şekilde ifade eder. Atasözlerine benzerler ancak özdeyişlerin söyleyeni genellikle bellidir (bu sorudaki örnekler daha çok atasözü niteliğinde, genel geçer öğütler taşıyor, bu yüzden "özlü söz" anlamında değerlendireceğiz). Temel özellikleri; öğüt verici, yol gösterici ve evrensel bir mesaj taşımasıdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sakla samanı, gelir zamanı: Bu ifade, gelecekte ihtiyaç duyulabilecek şeyleri şimdiden biriktirmenin önemini vurgulayan, öğüt verici bir atasözüdür. Dolayısıyla bir özdeyiştir.
- B) Bugün hava çok güneşli: Bu ifade, sadece o anki hava durumunu bildiren, kişisel bir gözlemi aktaran basit bir cümledir. Herhangi bir öğüt, evrensel bir gerçek veya derin bir anlam taşımaz. Bu nedenle bir özdeyiş değildir.
- C) İşleyen demir pas tutmaz: Bu ifade, çalışkan ve aktif olmanın insanı dinç tuttuğunu, tembelliğin ise zararlı olduğunu anlatan, öğüt verici bir atasözüdür. Dolayısıyla bir özdeyiştir.
- D) Ağaç yaşken eğilir: Bu ifade, insanların küçük yaşta eğitilmesinin ve doğru alışkanlıklar kazandırılmasının daha kolay ve etkili olduğunu belirten, öğüt verici bir atasözüdür. Dolayısıyla bir özdeyiştir.
Gördüğümüz gibi, "Bugün hava çok güneşli" cümlesi diğer seçeneklerden farklı olarak bir öğüt veya evrensel bir gerçeği ifade etmemektedir. Sadece anlık bir durumu bildirmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
