Bitkilerin büyüme yönlerini belirleyen çok ilginç mekanizmalar vardır. Soruda bahsedilen durum, bitkinin yer çekimine karşı verdiği tepkiyle ilgilidir. Şimdi bu durumu adım adım inceleyelim:
- Bitkilerin Yönelim Tepkileri (Tropizma): Bitkiler, çevresel faktörlere (ışık, su, yer çekimi, kimyasallar vb.) karşı belirli yönlerde büyüme tepkileri verirler. Bu tepkilere genel olarak "tropizma" denir. Tropizma, uyaranın yönüne doğruysa "pozitif", zıt yöndeyse "negatif" olarak adlandırılır.
- Gözlemlediğimiz Durum: Bir bitki yan yatırıldığında, köklerinin aşağıya (yer çekimi yönüne), gövdesinin ise yukarıya (yer çekiminin zıt yönüne) doğru büyümesi, bitkinin yer çekimine karşı bir tepki verdiğini gösterir.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Fototropizma: Bu, bitkinin ışığa karşı verdiği büyüme tepkisidir. Örneğin, bitki gövdelerinin ışığa doğru yönelmesi (pozitif fototropizma) bu duruma örnektir. Sorudaki durum ışıkla değil, yer çekimiyle ilgilidir.
- B) Hidrotropizma: Bu, bitkinin suya karşı verdiği büyüme tepkisidir. Köklerin su kaynaklarına doğru büyümesi (pozitif hidrotropizma) buna örnektir. Sorudaki durum suyla değil, yer çekimiyle ilgilidir.
- C) Jeotropizma (Gravitropizma): Bu, bitkinin yer çekimine karşı verdiği büyüme tepkisidir. "Jeo" kelimesi yer veya yer çekimi anlamına gelir. Köklerin yer çekimi yönünde aşağı doğru büyümesi pozitif jeotropizma, gövdenin yer çekiminin zıt yönünde yukarı doğru büyümesi ise negatif jeotropizma olarak adlandırılır. Soruda tam olarak bu durum açıklanmaktadır.
- D) Kemotropizma: Bu, bitkinin kimyasal maddelere karşı verdiği büyüme tepkisidir. Örneğin, polen tüpünün yumurtalığa doğru büyümesi kimyasal bir uyarıcıya tepkidir. Sorudaki durum kimyasallarla değil, yer çekimiyle ilgilidir.
Bu bilgiler ışığında, bitkinin köklerinin aşağı, gövdesinin yukarı doğru büyümesinin temel nedeni yer çekimine karşı verdiği tepki olan jeotropizmadır.
Cevap C seçeneğidir.
