Bu soruyu çözmek için öncelikle "nb çatışması" olarak bilinen ses olayını (dudaksıllaşma veya gerileyici benzeşme) anlamamız gerekiyor.
- "nb çatışması" (Dudaksıllaşma) Nedir?
- Türkçede, dudak ünsüzü olan 'b' veya 'p' seslerinden önce gelen 'n' sesi, telaffuz kolaylığı sağlamak amacıyla dudak ünsüzü olan 'm' sesine dönüşür. Bu ses olayına dudaksıllaşma denir ve genellikle yazımda da bu değişim gösterilir. Örneğin, "tenbel" yerine "tembel" denmesi ve yazılması gibi.
Şimdi seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
- A) canbaz - cambaz: Burada 'n' sesi, kendisinden sonra gelen 'b' sesi nedeniyle 'm' sesine dönüşmüştür. Bu, "nb çatışması" sonucu oluşan bir değişimdir.
- B) tenbel - tembel: Burada da 'n' sesi, kendisinden sonra gelen 'b' sesi nedeniyle 'm' sesine dönüşmüştür. Bu da "nb çatışması" sonucu oluşan bir değişimdir.
- C) anbar - ambar: Yine 'n' sesi, kendisinden sonra gelen 'b' sesi nedeniyle 'm' sesine dönüşmüştür. Bu da "nb çatışması" sonucu oluşan bir değişimdir.
- D) çarşanba - çarşamba: Bu kelime Farsça kökenli (çahar şanbeh) bir alıntıdır. Türkçeye geçerken "çarşamba" şeklini almıştır. Her ne kadar 'n' sesi 'm' sesine dönüşmüş gibi görünse de, "çarşamba" kelimesindeki 'm' sesi, Türkçedeki "nb çatışması" kuralının aktif bir sonucu olarak değil, kelimenin Türkçedeki yerleşik ve kabul görmüş biçimi olarak kabul edilir. Yani, diğer örneklerdeki gibi 'n'nin 'b' etkisiyle 'm'ye dönüşmesi, bu kelimenin oluşum sürecinde doğrudan "nb çatışması" kuralının bir sonucu olarak ele alınmaz. "Çarşamba" kelimesi, bu kuralın istisnalarından biri olarak veya kuralın doğrudan uygulanmadığı yerleşik bir biçim olarak kabul edilir. Bu nedenle, "nb çatışması" sonucu oluşan bir değişim olarak değerlendirilmez.
Cevap D seçeneğidir.
