"Bahçedeki çiçekler sulandı." cümlesi ile "Bahçıvan bahçedeki çiçekleri suladı." cümlesi arasındaki en önemli fark aşağıdakilerden hangisidir?
A) Birincisinde işi yapan belli değil, ikincisinde belli
B) Birincisinde nesne yok, ikincisinde var
C) İkincisinde zaman farklı
D) Birincisinde özne var, ikincisinde yok
Sevgili öğrenciler, bu soruda cümlelerin yapısını ve anlamını dikkatlice incelememiz gerekiyor. Özellikle fiilin kim tarafından yapıldığına odaklanmalıyız.
- İlk cümlemiz: "Bahçedeki çiçekler sulandı."
- Bu cümlede "sulandı" fiili kullanılmıştır. Bu fiil, bir eylemin yapıldığını ancak bu eylemi kimin yaptığının açıkça belirtilmediğini gösterir. Yani, çiçekler sulama eylemine maruz kalmıştır ama kimin suladığı belli değildir. Bu tür cümlelere edilgen (pasif) cümle denir. Burada "bahçedeki çiçekler" sözde öznedir, yani eylemden etkilenen varlıktır.
- İkinci cümlemiz: "Bahçıvan bahçedeki çiçekleri suladı."
- Bu cümlede "suladı" fiili kullanılmıştır. Bu fiil, eylemi yapanın kim olduğunu açıkça belirtir: "Bahçıvan". Bahçıvan, sulama eylemini gerçekleştiren kişidir. Bu tür cümlelere etken (aktif) cümle denir. Burada "Bahçıvan" gerçek öznedir, yani eylemi yapan varlıktır.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Birincisinde işi yapan belli değil, ikincisinde belli: Yukarıdaki analizimizle tamamen örtüşüyor. İlk cümlede kimin suladığı belli değilken, ikinci cümlede bahçıvanın suladığı açıkça belirtilmiştir.
- B) Birincisinde nesne yok, ikincisinde var: Her iki cümlede de "bahçedeki çiçekler" eylemden etkilenen varlıktır. İlk cümlede sözde özne, ikinci cümlede nesne (belirtili nesne) görevindedir. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- C) İkincisinde zaman farklı: Her iki cümlenin fiili de ("sulandı" ve "suladı") geçmiş zaman kipindedir (di'li geçmiş zaman). Bu nedenle zaman farkı yoktur.
- D) Birincisinde özne var, ikincisinde yok: Her iki cümlede de özne vardır. Birincisinde "bahçedeki çiçekler" sözde özne, ikincisinde "Bahçıvan" gerçek öznedir. Bu seçenek de doğru değildir.
Bu karşılaştırmalar sonucunda, iki cümle arasındaki en önemli farkın, eylemi gerçekleştiren kişinin (işi yapanın) ilk cümlede belirsiz, ikinci cümlede ise belirli olması olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
