Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işi yapan varlık (gerçek özne) cümlede açıkça belirtilmiştir?
A) Bütün ev temizlendi.Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden, işi yapan varlığın (gerçek öznenin) cümlede açıkça belirtildiği seçeneği bulmamız isteniyor. Bir cümlenin gerçek öznesi, fiilde belirtilen eylemi bizzat gerçekleştiren varlıktır. Eğer eylemi yapan belli değilse veya eylemden etkilenen varlık özne gibi görünüyorsa, o zaman sözde özne (edilgen çatılı cümlelerde) söz konusudur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Bu cümlede "temizlendi" fiili edilgen çatılıdır (temizle-n-di). Eylemi yapan kişi veya kişiler belli değildir. Ev kendi kendini temizleyemeyeceği için, "bütün ev" temizleme işini yapan değil, temizleme işinden etkilenen varlıktır. Dolayısıyla "bütün ev" sözde öznedir. Gerçek özne cümlede açıkça belirtilmemiştir.
"Basıldı" fiili de edilgen çatılıdır (bas-ıl-dı). Davetiyelerin kim tarafından basıldığı cümlede yer almamaktadır. Davetiyeler kendi kendini basamayacağı için, "düğün davetiyeleri" basma işini yapan değil, basma işinden etkilenen varlıktır. Bu nedenle "düğün davetiyeleri" sözde öznedir. Gerçek özne burada da belirtilmemiştir.
Bu cümlede "aldı" fiili etken çatılıdır. Alma eylemini gerçekleştiren varlık "şoför"dür ve cümlede açıkça belirtilmiştir. Şoför, alma işini bizzat yapan kişidir. Bu durumda "şoför" gerçek öznedir ve cümlede net bir şekilde ifade edilmiştir. Aradığımız özellik bu seçenekte bulunmaktadır.
"Alındı" fiili edilgen çatılıdır (al-ın-dı). Kararları kimin aldığı cümlede belirtilmemiştir. Kararlar kendi kendine alınamayacağı için, "yeni kararlar" alma işini yapan değil, alma işinden etkilenen varlıktır. Bu yüzden "yeni kararlar" sözde öznedir. Gerçek özne bu cümlede de açıkça yer almamaktadır.
Bu analizler sonucunda, işi yapan varlığın (gerçek öznenin) açıkça belirtildiği cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
