Bir deneyde özdeş iki hücre farklı konsantrasyonlarda sukroz çözeltilerine konuluyor. 1. hücrede osmozla su girişi gözlenirken, 2. hücrede su kaybı ve plazmoliz gözleniyor.
Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?
A) 1. hücre hipotonik ortamdadır
B) 2. hücre hipertonik ortamdadır
C) 1. hücrenin bulunduğu ortamın osmotik basıncı daha düşüktür
D) 2. hücrenin bulunduğu ortamın sukroz derişimi daha yüksektir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu çözmek için öncelikle osmoz, hipotonik, hipertonik ortam ve plazmoliz gibi temel kavramları hatırlayalım. Ardından, deneydeki gözlemleri bu kavramlarla ilişkilendirerek seçenekleri değerlendirelim.
- Osmoz: Suyun yarı geçirgen bir zardan, su potansiyelinin yüksek olduğu (çözünen madde derişiminin düşük olduğu) yerden, su potansiyelinin düşük olduğu (çözünen madde derişiminin yüksek olduğu) yere doğru hareketidir.
- Hipotonik Ortam: Hücrenin içindeki çözünen madde derişiminden daha düşük çözünen madde derişimine sahip ortamdır. Bu ortamda hücreye su girişi olur.
- Hipertonik Ortam: Hücrenin içindeki çözünen madde derişiminden daha yüksek çözünen madde derişimine sahip ortamdır. Bu ortamda hücreden su çıkışı olur.
- Plazmoliz: Bitki hücrelerinin hipertonik ortamda su kaybederek büzülmesi ve hücre zarının hücre duvarından ayrılması olayıdır.
Şimdi deneydeki gözlemleri inceleyelim:
- 1. hücrede osmozla su girişi gözleniyor: Bu durum, 1. hücrenin bulunduğu ortamın, hücrenin içinden daha düşük çözünen madde derişimine sahip olduğunu gösterir. Yani, 1. hücre hipotonik bir ortamdadır.
- 2. hücrede su kaybı ve plazmoliz gözleniyor: Bu durum, 2. hücrenin bulunduğu ortamın, hücrenin içinden daha yüksek çözünen madde derişimine sahip olduğunu gösterir. Yani, 2. hücre hipertonik bir ortamdadır.
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) 1. hücre hipotonik ortamdadır: Su girişi gözlendiği için bu tanıma uyar. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
- B) 2. hücre hipertonik ortamdadır: Su kaybı ve plazmoliz gözlendiği için bu tanıma uyar. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
- C) 1. hücrenin bulunduğu ortamın osmotik basıncı daha düşüktür: 1. hücre hipotonik ortamda olduğuna göre, ortamın çözünen madde derişimi hücreye göre düşüktür. Çözünen madde derişimi düşük olan ortamın osmotik basıncı da düşüktür. Bu ifade de kesinlikle doğrudur (hücrenin iç osmotik basıncına göre).
- D) 2. hücrenin bulunduğu ortamın sukroz derişimi daha yüksektir: 2. hücrede su kaybı ve plazmoliz gözlenmesi, ortamın hipertonik olduğunu gösterir. Soruda hücrelerin "sukroz çözeltilerine" konulduğu belirtilmiştir. Bu durumda, ortamın hipertonik olmasının nedeni, ortamdaki sukroz derişiminin hücrenin içindeki toplam çözünen madde derişiminden daha yüksek olmasıdır. Bu ifade, gözlemi ve deneyin içeriğini (sukroz çözeltisi) en spesifik ve doğrudan şekilde açıklayan ifadedir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve C seçenekleri de gözlemlerle tutarlıdır ve doğru ifadelerdir. Ancak, "kesinlikle doğrudur" ifadesi, genellikle en doğrudan, en spesifik ve en az yoruma açık olan seçeneği işaret eder.
- A, B ve C seçenekleri, genel biyolojik terimler (hipotonik, hipertonik, osmotik basınç) kullanarak durumu tanımlar. Bu tanımlar doğrudur.
- D seçeneği ise, deneyde kullanılan spesifik çözünen madde olan "sukroz"u doğrudan adlandırarak, 2. hücredeki su kaybı ve plazmolizin temel nedenini (ortamın sukroz derişiminin yüksek olması) belirtir. Ortamın hipertonik olmasının (B seçeneği) nedeni, bu deneyde ortamdaki sukroz derişiminin hücrenin içindeki toplam çözünen madde derişiminden daha yüksek olmasıdır. Dolayısıyla D seçeneği, B seçeneğinin nedenini daha spesifik olarak açıklar ve deneyin içeriğiyle (sukroz çözeltisi) birebir örtüşür. Bu nedenle, verilen bilgiler ışığında en kesin ve doğrudan doğru olan yargı D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
