2. "Dün akşam arkadaşlarımla sinemaya gittik ve çok güzel bir film izledik."
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Gereksiz sözcük kullanımı
B) Özne-yüklem uyumsuzluğu
C) Tamlama yanlışlığı
D) Tümleç eksikliği
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize verilen cümlede bir anlatım bozukluğu olup olmadığını ve varsa nedenini bulmamız isteniyor. Şimdi cümleyi adım adım inceleyelim:
- Cümlemiz: "Dün akşam arkadaşlarımla sinemaya gittik ve çok güzel bir film izledik."
- Bu cümle iki ayrı yargıyı "ve" bağlacı ile birbirine bağlıyor:
- Birinci yargı: "Dün akşam arkadaşlarımla sinemaya gittik."
- İkinci yargı: "çok güzel bir film izledik."
- Şimdi birinci yargıdaki yükleme bakalım: "gittik". Bu yüklemin öznesi kimdir? "Biz" (yani ben ve başkaları).
- "Biz gittik" ifadesi, eylemi yapanların birden fazla kişi olduğunu ve konuşmacının da bu kişilerin arasında olduğunu belirtir.
- Cümlede geçen "arkadaşlarımla" ifadesi ise "arkadaşlarım ile" anlamına gelir ve eylemin arkadaşlarla birlikte yapıldığını gösterir.
- İşte burada bir çelişki veya fazlalık ortaya çıkıyor:
- Eğer yüklem "gittik" (biz gittik) ise, bu "biz" zaten "ben ve arkadaşlarım" anlamını kapsar.
- "Biz gittik" derken zaten "ben ve arkadaşlarım gittik" demiş oluyoruz. Bu durumda "arkadaşlarımla" ifadesini tekrar kullanmak, "Biz (ben ve arkadaşlarım) arkadaşlarımla sinemaya gittik" gibi bir anlama gelir ki bu da gereksiz bir tekrardır.
- Doğru kullanım ya "Dün akşam arkadaşlarımla sinemaya gittim..." (özne: ben) ya da "Dün akşam sinemaya gittik..." (özne: biz) şeklinde olmalıdır.
- Bu durumda, "gittik" yükleminin içerdiği "biz" öznesi, "arkadaşlarımla" ifadesinin anlamını zaten barındırdığı için, "arkadaşlarımla" sözcüğü cümlede gereksiz yere kullanılmıştır.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Gereksiz sözcük kullanımı: Yukarıda açıkladığımız gibi, "arkadaşlarımla" sözcüğü, "gittik" yükleminin içerdiği "biz" öznesi nedeniyle gereksizdir. Bu seçenek doğru gibi görünüyor.
- B) Özne-yüklem uyumsuzluğu: "Gittik" yükleminin öznesi "biz"dir ve uyumludur. "İzledik" yükleminin öznesi de "biz"dir ve uyumludur. Bu nedenle özne-yüklem uyumsuzluğu yoktur.
- C) Tamlama yanlışlığı: Cümlede herhangi bir isim veya sıfat tamlamasında yanlışlık bulunmamaktadır. "Güzel bir film" bir sıfat tamlamasıdır ve doğrudur.
- D) Tümleç eksikliği: Cümlede eksik bir nesne, dolaylı tümleç veya zarf tümleci bulunmamaktadır. Tüm gerekli öğeler mevcuttur.
Bu durumda, cümlede "gittik" yükleminin öznesi olan "biz"in zaten "ben ve arkadaşlarım" anlamını taşıması nedeniyle "arkadaşlarımla" sözcüğünün kullanılması gereksiz bir tekrara yol açmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
