Yapısal anlatım bozuklukları 8. sınıf Test 1

🎓 Yapısal anlatım bozuklukları 8. sınıf Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, 8. sınıf yapısal anlatım bozuklukları testini çözerken karşılaşabileceğin temel konuları ve dikkat etmen gereken noktaları özetler. Cümledeki öge eksiklikleri, tamlama yanlışları, ek eylem eksikliği ve çatı uyumsuzluğu gibi konuları kolayca anlamana yardımcı olacak.

📌 Özne Eksikliği

Cümledeki işi yapan veya durumu bildiren varlığın (özne) eksik olması durumudur. Genellikle sıralı ya da bağlı cümlelerde, ortak kullanılması gereken öznenin bir cümlede bulunmamasıyla ortaya çıkar.

• Bir cümlede özne varken, diğer cümlede öznenin olmaması anlatım bozukluğuna yol açar.
• Yükleme "kim?" veya "ne?" sorularını sorarak öznenin yerinde olup olmadığını kontrol edebilirsin.

📝 Örnek: "Okul bahçesi temizlendi, sonra süslendi." (Kim süslendi? Okul bahçesi. İkinci cümlede özne eksik.)
Doğrusu: "Okul bahçesi temizlendi, sonra okul bahçesi süslendi."

📌 Nesne Eksikliği

Cümlede işten etkilenen varlığın (nesne) eksik olmasıdır. Özellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, ortak yükleme bağlanan cümlelerden birinde nesnenin kullanılmaması bir hatadır.

• Belirtili nesne ("-i" eki alan) veya belirtisiz nesne eksik olabilir.
• Yükleme "kimi?" veya "neyi?" sorularını sorarak nesnenin varlığını kontrol et.

📝 Örnek: "Çiçekleri çok sever, her gün sularım." (Neyi sularım? Çiçekleri. İkinci cümlede nesne eksik.)
Doğrusu: "Çiçekleri çok sever, her gün onları sularım."

📌 Dolaylı Tümleç Eksikliği

Cümlede yönelme, bulunma veya ayrılma bildiren (yer tamlayıcısı) ögenin eksik olmasıdır. Ortak yükleme bağlanan cümlelerde bir cümlede dolaylı tümlecin unutulması anlatım bozukluğuna neden olur.

• Yükleme "kime?", "kimde?", "kimden?", "neye?", "neyde?", "neyden?", "nereye?", "nerede?", "nereden?" gibi soruları sorarak eksikliği belirleyebilirsin.

📝 Örnek: "Arkadaşına güveniyor, her sırrını anlatıyordu." (Kime anlatıyordu? Arkadaşına. İkinci cümlede dolaylı tümleç eksik.)
Doğrusu: "Arkadaşına güveniyor, ona her sırrını anlatıyordu."

📌 Zarf Tümleci Eksikliği

Cümlede fiilin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögenin (zarf tümleci) eksik olmasıdır. Yine sıralı veya bağlı cümlelerde sıkça rastlanır.

• Yükleme "nasıl?", "ne zaman?", "ne kadar?", "niçin?", "nereye?" (yön zarfı) gibi soruları sorarak zarf tümlecini bulabilirsin.

📝 Örnek: "Çok çalıştı, bu sayede başarılı oldu." (Nasıl başarılı oldu? "Çok çalışarak" veya "bu şekilde". İkinci cümlede zarf tümleci eksik.)
Doğrusu: "Çok çalıştı, böylece başarılı oldu."

📌 Yüklem Eksikliği

Birleşik veya sıralı cümlelerde, her yargının kendi yükleminin olmaması veya ortak bir yüklemin farklı anlamlar için kullanılması durumudur.

• Özellikle karşılaştırma veya farklı durumları anlatan cümlelerde yüklemlerin ayrı ayrı kullanılması gerekir.

📝 Örnek: "Ben çayı, kardeşim kahveyi sever." (Ben çayı severim, kardeşim kahveyi sever.)
Doğrusu: "Ben çayı severim, kardeşim kahveyi sever."

💡 İpucu: Her cümlenin veya yan cümlenin anlamı tamamlayan bir yüklemi olup olmadığını kontrol et.

📌 Tamlama Yanlışları

Bir isim tamlaması ile bir sıfat tamlamasının ortak bir tamlanana bağlanması, ancak bu tamlananın her iki tamlamaya da uygun olmaması durumudur.

• Bir tamlanan hem isim tamlamasına hem de sıfat tamlamasına aynı anda uygun olmayabilir.
• Tamlama yanlışları genellikle "ve" bağlacıyla bağlanan tamlamalarda görülür.

📝 Örnek: "Siyasi ve ekonomi konuları ele alındı." (Yanlış. "Siyasi" sıfat, "ekonomi" isim.)
Doğrusu: "Siyasi konular ve ekonomi konuları ele alındı." veya "Siyasi ve ekonomik konular ele alındı."

⚠️ Dikkat: Sıfat tamlamasıyla isim tamlamasının aynı tamlananı paylaşamayacağını unutma.

📌 Ek Eylem Eksikliği

Genellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, ortak kullanılan ek eylemin (idi, imiş, ise, -dir) bir cümlede eksik bırakılmasıdır. Özellikle olumlu ve olumsuz yargılar peş peşe geldiğinde bu hata ortaya çıkar.

• Ek eylemler, isim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar.
• "-dir" eki genellikle yazılmasa da var kabul edilir, ancak olumsuzluk durumunda eksikliği belirginleşir.

📝 Örnek: "O çok zeki ama çalışkan değil." (Yanlış. "Zeki" kelimesinden sonra ek eylem eksik.)
Doğrusu: "O çok zekidir ama çalışkan değildir."

📌 Çatı Uyumsuzluğu

Birleşik veya sıralı cümlelerde eylemlerden birinin etken (işi yapan belli), diğerinin edilgen (işten etkilenen belli, işi yapan belli değil) olması durumudur. Cümledeki tüm fiillerin ve fiilimsilerin çatısının aynı olması gerekir.

• Etken çatılı fiillerde işi yapan bellidir.
• Edilgen çatılı fiillerde fiil "-n" veya "-l" ekini alır ve işi yapan belli değildir.

📝 Örnek: "Sorular dikkatle incelenip cevapladık." (Yanlış. "İncelenip" edilgen, "cevapladık" etken.)
Doğrusu: "Sorular dikkatle incelenip cevaplandı." (Edilgen-Edilgen) VEYA "Soruları dikkatle inceleyip cevapladık." (Etken-Etken)

💡 İpucu: Bir cümlede hem etken hem de edilgen çatılı fiil veya fiilimsi varsa çatı uyumsuzluğu vardır.