10.
Yaz tatilinde dedemlerin köyüne gittik. Köydeki yaşam beni oldukça etkiledi. Sabah erkenden kalkıp tarlalara gittik. Toprağı işlemek, sebze yetiştirmek gerçekten emek istiyor. Akşamları ise komşularla bir araya gelip sohbet ettik. Bu tatil bana doğal yaşamın güzelliklerini ve değerini öğretti.
Bu parçada geçen "doğal yaşamın güzelliklerini ve değerini öğretti" ifadesindeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nesne eksikliği
B) Gereksiz sözcük kullanımı
C) Tümleç eksikliği
D) Özne-yüklem uyumsuzluğu
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, verilen cümlede bir anlatım bozukluğu olup olmadığını ve varsa nedenini bulmamız isteniyor. Haydi cümleyi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle cümleyi okuyalım: "Bu tatil bana doğal yaşamın güzelliklerini ve değerini öğretti."
- Cümlenin yüklemi "öğretti" fiilidir.
- Şimdi bu yükleme "kimi/neyi" sorularını sorarak nesneleri bulmaya çalışalım:
- Neyi öğretti? "doğal yaşamın güzelliklerini" (Belirtili Nesne)
- Neyi öğretti? "doğal yaşamın değerini" (Belirtili Nesne)
- Görüyoruz ki, "öğretti" fiili iki farklı nesneyi ortak kullanıyor: "güzelliklerini" ve "değerini".
- Şimdi bu nesnelerin "öğretti" fiiliyle uyumlu olup olmadığını düşünelim:
- "Doğal yaşamın değerini öğretti." ifadesi kulağa gayet doğru ve anlamlı geliyor. Bir şeyin değerini öğretmek mümkündür.
- Ancak "Doğal yaşamın güzelliklerini öğretti." ifadesi biraz tuhaf duruyor. Güzellikler genellikle "öğretilmez", daha çok "gösterilir", "fark ettirilir", "yaşatılır" veya "görülür". Birine güzellikleri öğretmek yerine, güzellikleri ona göstermek veya fark etmesini sağlamak daha doğru bir ifadedir.
- İşte anlatım bozukluğu tam da burada ortaya çıkıyor. "Güzelliklerini" kelimesi, "öğretti" fiiliyle anlamsal olarak uyumlu değildir. Bu durumda, "güzelliklerini" kelimesi için uygun bir fiil (örneğin "gösterdi" veya "fark ettirdi") eksiktir.
- Cümlenin doğru hali şöyle olmalıydı: "Bu tatil bana doğal yaşamın güzelliklerini gösterdi ve (doğal yaşamın) değerini öğretti."
- Orijinal cümlede "güzelliklerini" nesnesi için uygun olan "gösterdi" fiili (yüklemi) eksik olduğu için, bu durum bir "nesne eksikliği" olarak kabul edilir. Yani, "güzelliklerini" nesnesi, kendisiyle uyumlu bir yükleme sahip değildir.
Bu nedenle, cümlede "güzelliklerini" nesnesini karşılayacak bir yüklemin (fiilin) eksik olması anlatım bozukluğuna yol açmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
