6. "Ne kitap okuyor ne de ders çalışıyor."
Bu cümlenin türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Olumlu cümle
B) Devrik cümle
C) Biçimce olumlu anlamca olumsuz cümle
D) Eksiltili cümle
Merhaba sevgili öğrencilerim! Bu soruda, bir cümlenin yapısını ve anlamını doğru bir şekilde analiz etmemiz isteniyor. Gelin, cümleyi adım adım inceleyelim ve doğru cevaba ulaşalım.
- Öncelikle verilen cümleyi dikkatlice okuyalım: "Ne kitap okuyor ne de ders çalışıyor."
- Bu cümlede dikkatimizi çeken ilk yapı "Ne ... ne de ..." bağlacıdır. Türkçede bu bağlaç, iki olumsuz durumu bir arada ifade etmek için kullanılır. Örneğin, "Ne geldi ne de aradı" cümlesi, "Gelmedi ve aramadı" anlamına gelir.
- Şimdi cümlenin biçimine bakalım. Cümledeki fiiller "okuyor" ve "çalışıyor" fiilleridir. Bu fiillerde herhangi bir olumsuzluk eki (-me, -ma) bulunmamaktadır. Yani, fiillerin kendisi şekil olarak olumludur. Bu duruma "biçimce olumlu" deriz.
- Şimdi de cümlenin anlamına bakalım. "Ne kitap okuyor ne de ders çalışıyor" cümlesi, aslında "Kitap okumuyor ve ders çalışmıyor" anlamına gelir. Yani, cümle bize iki olumsuz durumu bildirmektedir. Bu duruma da "anlamca olumsuz" deriz.
- Bu durumda, cümlemiz biçimce olumlu (fiillerde olumsuzluk eki yok) ama anlamca olumsuz (ne ... ne de ... bağlacı olumsuz bir anlam katıyor) bir cümledir.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Olumlu cümle: Cümlenin anlamı olumsuz olduğu için bu seçenek doğru değildir.
- B) Devrik cümle: Devrik cümle, yüklemi sonda olmayan cümledir. Bu cümlede "okuyor" ve "çalışıyor" yüklemleri kendi yan cümlelerinin sonunda yer almaktadır. Dolayısıyla devrik cümle değildir.
- C) Biçimce olumlu anlamca olumsuz cümle: Yukarıdaki açıklamalarımızla tam olarak örtüşmektedir. Fiiller şekil olarak olumlu görünse de, "ne ... ne de ..." yapısı cümleye olumsuz bir anlam katmaktadır.
- D) Eksiltili cümle: Eksiltili cümle, yüklemi söylenmemiş, tamamlanmamış cümlelerdir (genellikle sonuna üç nokta konur). Bu cümlede yüklemler açıkça belirtilmiştir, bu nedenle eksiltili cümle değildir.
Bu analizler sonucunda, cümlemizin biçimce olumlu, anlamca olumsuz bir cümle olduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
