Çaprazlama soruları ve çözümleri 10. sınıf Test 1

Bir hücrede protein sentezi sırasında, DNA'daki genetik bilgi mRNA'ya aktarılır (transkripsiyon) ve mRNA ribozomda okunarak protein üretilir (translasyon). Bu süreçte meydana gelen bir nokta mutasyonunun (tek bir bazın değişmesi) proteinin yapısını ve işlevini ETKİLEMEMESİ aşağıdaki durumların hangisinde mümkündür?

A) Mutasyonun, bir intron bölgesinde meydana gelmesi
B) Mutasyonun, bir stop kodonunu oluşturması
C) Mutasyonun, genin promoter bölgesinde meydana gelmesi
D) Mutasyonun, bir amino asidi kodlayan kodonun üçüncü bazında meydana gelip aynı amino asidi kodlamaya devam etmesi (sinonim mutasyon)

Merhaba öğrenciler! Protein sentezi ve mutasyonlar konusunu daha iyi anlamanıza yardımcı olacak bu soruyu adım adım çözelim:

Öncelikle soruyu dikkatlice okuyalım. Bize bir nokta mutasyonunun (tek bir baz değişikliği) proteini etkilememesi için hangi durumun mümkün olduğu soruluyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Mutasyonun, bir intron bölgesinde meydana gelmesi

İntronlar, genin kodlama yapmayan bölgeleridir. Yani protein sentezi sırasında mRNA'dan çıkarılırlar (splicing). Bu nedenle, intron bölgesinde meydana gelen bir mutasyon genellikle proteinin amino asit dizisini etkilemez. Bu seçenek doğru olabilir, ancak diğer seçenekleri de değerlendirelim.

• B) Mutasyonun, bir stop kodonunu oluşturması

Stop kodonları (UAA, UAG, UGA), protein sentezinin sonunu işaret eder. Eğer bir mutasyon, normalde olmayan bir yerde stop kodonu oluşturursa, protein sentezi erken durur ve işlevsiz, daha kısa bir protein oluşur. Bu durum proteini kesinlikle etkiler. Bu seçenek doğru olamaz.

• C) Mutasyonun, genin promoter bölgesinde meydana gelmesi

Promoter bölgesi, genin transkripsiyonunun (mRNA sentezi) başladığı bölgedir. Burada meydana gelen bir mutasyon, genin ne kadar sıklıkla transkribe edildiğini etkileyebilir. Bu da protein miktarını değiştirebilir ve dolaylı olarak proteinin işlevini etkileyebilir. Bu seçenek de doğru olamaz.

• D) Mutasyonun, bir amino asidi kodlayan kodonun üçüncü bazında meydana gelip aynı amino asidi kodlamaya devam etmesi (sinonim mutasyon)

Genetik kod dejeneredir, yani bazı amino asitler birden fazla kodon tarafından kodlanabilir. Eğer bir mutasyon, bir kodonun üçüncü bazında meydana gelir ve aynı amino asidi kodlamaya devam ederse (sinonim mutasyon), proteinin amino asit dizisi değişmez. Bu durumda proteinin yapısı ve işlevi de etkilenmez. Örneğin, $UCU$, $UCC$, $UCA$ ve $UCG$ kodonlarının hepsi serin amino asidini kodlar. Bu seçenek en olası cevaptır.

Şimdi tüm seçenekleri değerlendirdiğimize göre, en uygun cevabı seçebiliriz.

Cevap D seçeneğidir.