Bir haritada, akarsuyun denize döküldüğü yerde üçgen şeklinde bir ova görülmektedir. Bu ovanın hemen açığında ise birikinti konileri bulunmaktadır.
Bu şekillerin oluşumunda aşağıdaki dış kuvvetlerden hangisi etkili olmuştur?
A) Buzullar
B) Akarsular
C) Rüzgarlar
D) Yer altı suları
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, haritada gördüğümüz iki önemli yer şeklinin oluşumunda hangi dış kuvvetin etkili olduğunu bulmamız isteniyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- İlk ipucu: "Akarsuyun denize döküldüğü yerde üçgen şeklinde bir ova"
- Akarsular, taşıdıkları alüvyonları (kum, çakıl, kil gibi malzemeler) denize veya göle döküldükleri yerlerde biriktirirler.
- Bu birikim sonucunda oluşan, genellikle üçgen veya yelpaze şeklinde olan ovalara delta ovası denir. Deltalar, akarsuların taşıma gücünün azaldığı ve malzemeyi bıraktığı yerlerde oluşur.
- İkinci ipucu: "Bu ovanın hemen açığında ise birikinti konileri bulunmaktadır."
- Birikinti konileri (veya alüvyal yelpazeler), akarsuların dağlık veya eğimli bir alandan düzlüğe çıktığı yerlerde taşıdıkları malzemeyi yelpaze şeklinde biriktirmesiyle oluşan yer şekilleridir.
- Soruda bu konilerin ovanın "hemen açığında" bulunması, akarsuyun denize dökülmeden önceki veya döküldüğü yerdeki biriktirme faaliyetlerinin devamı niteliğinde olduğunu gösterir. Yani yine akarsu biriktirmesiyle ilgili bir durumdur.
- Dış Kuvvetlerin Rolü:
- Yukarıdaki her iki yer şekli de (delta ovası ve birikinti konileri), akarsuların taşıma ve biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşur. Akarsular, yeryüzünü şekillendiren en önemli dış kuvvetlerden biridir.
- Diğer Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Buzullar: Buzullar, morenler, sirkler, U şekilli vadiler gibi yer şekilleri oluşturur. Delta veya birikinti konisi oluşumunda doğrudan etkili değildirler.
- C) Rüzgarlar: Rüzgarlar, kumullar, lösler, mantar kayalar gibi yer şekilleri oluşturur. Akarsu ağızlarındaki ovaların oluşumuyla ilgileri yoktur.
- D) Yer altı suları: Yer altı suları, mağaralar, travertenler, sarkıt ve dikitler gibi karstik şekiller oluşturur. Yüzeydeki delta ve birikinti konisi oluşumunda rol oynamazlar.
Bu durumda, hem delta ovasının hem de birikinti konilerinin oluşumunda etkili olan dış kuvvet akarsulardır.
Cevap B seçeneğidir.
