3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik yapılı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Bu konuda hiçbir bilgim yok.
B) Gece yarısına kadar çalıştı.
C) Ateş böcekleri karanlıkta parlıyordu.
D) Evin bahçesi çiçeklerle doluydu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden birleşik yapılı bir sözcük kullanılan cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu iyice öğrenelim!
- Öncelikle, birleşik yapılı sözcük ne demektir, onu hatırlayalım: İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam kazandığı, yeni bir kavramı karşıladığı sözcüklere birleşik yapılı sözcük denir. Örneğin, "gece" ve "kondu" sözcükleri birleşerek "gecekondu" gibi yeni bir sözcük oluşturur.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu konuda hiçbir bilgim yok.
- Bu cümlede "bu", "konuda", "bilgim", "yok" sözcükleri tek başına anlam taşıyan basit yapılı sözcüklerdir.
- Ancak, "hiçbir" sözcüğü, "hiç" ve "bir" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş bir birleşik sözcüktür. (Birleşik sıfat veya zamir olarak kullanılır.)
- B) Gece yarısına kadar çalıştı.
- Bu cümlede yer alan "gece", "yarısına", "kadar", "çalıştı" sözcükleri basit yapılıdır. Hiçbir birleşik sözcük bulunmamaktadır.
- C) Ateş böcekleri karanlıkta parlıyordu.
- Bu cümlede "ateş", "böcekleri", "karanlıkta", "parlıyordu" sözcükleri bulunmaktadır.
- "Ateş böcekleri" sözcüğüne dikkat edelim. "Ateş" ve "böcek" sözcükleri bir araya gelerek bambaşka bir canlıyı, yani "ateş böceği"ni ifade eden yeni bir sözcük oluşturmuştur. Bu, tam da aradığımız birleşik yapılı bir sözcüktür.
- D) Evin bahçesi çiçeklerle doluydu.
- Bu cümlede "evin", "bahçesi", "çiçeklerle", "doluydu" sözcükleri basit veya türemiş yapılıdır. Hiçbir birleşik sözcük bulunmamaktadır.
- Gördüğümüz gibi, A seçeneğinde "hiçbir" ve C seçeneğinde "ateş böcekleri" birleşik sözcüklerdir. Ancak, bu tür sorularda genellikle "ateş böcekleri", "hanımeli", "gökdelen" gibi iki ismin birleşerek yeni bir varlığı adlandırdığı birleşik isimler hedeflenir. "Ateş böcekleri" sözcüğü, "ateş" ve "böcek" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşan, yeni ve özgün bir anlam taşıyan birleşik bir isimdir ve bu sorunun temel amacı için çok net bir örnektir.
Cevap C seçeneğidir.
