Takımımız, maçı kazanmak için hem iyi hazırlanmış hem de motive olmuştu.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne-yüklem uyumsuzluğu
B) Yanlış anlamda sözcük kullanımı
C) Tümleç eksikliği
D) Gereksiz sözcük kullanımı
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, Türkçede sıkça karşılaşılan bir anlatım bozukluğu türü olan "tümleç eksikliği" üzerine. Cümleyi adım adım inceleyerek bu hatayı nasıl bulacağımızı öğrenelim.
- Cümleyi İnceleyelim: "Takımımız, maçı kazanmak için hem iyi hazırlanmış hem de motive olmuştu."
- Bu cümlede "hem... hem de..." bağlacı ile birbirine bağlanmış iki temel yüklem (eylem) bulunmaktadır:
- 1. yüklem: "iyi hazırlanmış"
- 2. yüklem: "motive olmuştu"
- Anlatım bozuklukları, genellikle bu tür sıralı veya bağlı cümlelerde, ortak kullanılan bir ögenin (özne, nesne, tümleç vb.) her iki yükleme de uymaması veya bir yüklem için gerekli olan bir ögenin eksik bırakılması durumunda ortaya çıkar.
- Şimdi yüklemleri ayrı ayrı ele alalım ve hangi tümleçlere ihtiyaç duyduklarını düşünelim:
- "iyi hazırlanmış" yüklemi: "Hazırlanmak" fiili genellikle "neye hazırlanmak?" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) gerektirir. Örneğin: "Sınava hazırlanmak", "Maça hazırlanmak", "Yarışmaya hazırlanmak". Cümlede "maçı kazanmak için" ifadesi bir amaç bildiren zarf tümleci olsa da, "hazırlanmak" fiilinin doğrudan neye yönelik olduğunu belirten bir dolaylı tümleç (örneğin "maça") eksiktir.
- "motive olmuştu" yüklemi: "Motive olmak" fiili ise "neye motive olmak?" sorusuna cevap verebilir ("maça motive olmak" gibi) ancak "maçı kazanmak için" gibi bir amaç bildiren zarf tümleciyle de anlamca tam ve doğru bir şekilde kullanılabilir. Yani, "Takımımız maçı kazanmak için motive olmuştu" ifadesi kendi başına anlamlı ve eksiksizdir.
- Eksikliği Tespit Edelim: Görüldüğü gibi, "hazırlanmış" yüklemi için "neye hazırlanmış?" sorusunun cevabı olan bir dolaylı tümleç (örneğin "maça") eksiktir. Eğer bu tümleç cümlede olsaydı, "Takımımız, maçı kazanmak için hem maça iyi hazırlanmış hem de motive olmuştu" şeklinde bir yapı oluşurdu. "Maça" sözcüğü "motive olmuştu" yüklemiyle de uyumlu olduğu için, bu eksiklik daha da belirginleşmektedir.
- Bu durumda, cümlede "hazırlanmış" fiilinin gerektirdiği dolaylı tümlecin (yer tamlayıcısının) bulunmaması bir "tümleç eksikliği"ne yol açmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
