Bir anne, çocuğunun odasını topladığı her gün için ona küçük bir ödül veriyor. Çocuk bu sayede odasını düzenli olarak toplamayı öğreniyor.
Bu örnekteki öğrenme süreci Skinner'ın hangi kavramıyla açıklanır?
A) Klasik koşullanma
B) Edimsel koşullanma
C) Sosyal öğrenme
D) Bilişsel harita
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, günlük hayattan çok güzel bir öğrenme örneği görüyoruz. Bir annenin çocuğuna odasını topladığı için ödül vermesi ve çocuğun bu sayede odasını düzenli toplamayı öğrenmesi, psikolojideki temel öğrenme süreçlerinden birini açıklar. Şimdi bu süreci adım adım inceleyelim:
- Senaryoyu Anlayalım:
- Çocuğun odasını toplaması bir davranıştır.
- Annenin ödül vermesi, bu davranışın ardından gelen bir sonuçtur.
- Bu sonuç (ödül), çocuğun odasını toplama davranışının tekrarlanma olasılığını artırır ve davranışın düzenli hale gelmesini sağlar.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Klasik koşullanma: Bu tür öğrenmede, iki uyarıcı arasında bir ilişki kurulur. Örneğin, Pavlov'un köpeklerinin zil sesini yemekle ilişkilendirip salya salgılaması gibi. Bizim örneğimizde ise bir davranışın sonucu var, iki uyarıcının ilişkisi değil.
- B) Edimsel koşullanma: Bu öğrenme türü, B.F. Skinner tarafından geliştirilmiştir. Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza) o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması esasına dayanır. Ödül, davranışın tekrarlanmasını sağlayan bir "pekiştireç" görevi görür. Tam da bizim örneğimizdeki gibi: Çocuk odayı topluyor (davranış), ödül alıyor (sonuç/pekiştireç) ve bu sayede odasını düzenli toplamayı öğreniyor.
- C) Sosyal öğrenme: Bu öğrenme türü, başkalarını gözlemleyerek ve taklit ederek gerçekleşir. Örneğin, bir çocuğun ablasının yaptığı bir şeyi izleyip aynısını yapmaya çalışması gibi. Bizim örneğimizde çocuk başkasını gözlemlemiyor, kendi davranışının sonucunu deneyimliyor.
- D) Bilişsel harita: Bu kavram, bir ortamın zihinsel bir temsilini oluşturmayı ifade eder. Örneğin, bir labirentin yolunu zihnimizde canlandırmamız gibi. Öğrenme, doğrudan bir davranış-sonuç ilişkisiyle değil, zihinsel bir yapılandırmayla ilgilidir. Bu da bizim örneğimizle uyuşmuyor.
- Doğru Cevabı Bulalım:
- Örneğimizde, çocuğun odasını toplama davranışının ardından gelen ödül, bu davranışın gelecekte tekrarlanmasını sağlamıştır. Bu süreç, Skinner'ın "Edimsel Koşullanma" kavramıyla mükemmel bir şekilde açıklanır. Ödül, pozitif pekiştireç görevi görerek istenen davranışın sıklığını artırmıştır.
Bu nedenle, doğru cevap B seçeneğidir.
