Watson'ın "Little Albert" deneyinde, beyaz fare gösterildiğinde yüksek ses çıkarılarak Albert'in korkması sağlanmıştır. Zamanla Albert beyaz fareyi gördüğünde korkmaya başlamıştır.
Bu deneyde yüksek ses hangi tür uyaran rolünü üstlenmiştir?
A) Koşullu uyaran
B) Koşulsuz uyaran
C) Nötr uyaran
D) Pekiştireç
Watson'ın "Little Albert" deneyi, psikolojide klasik koşullanmanın en önemli ve bilinen örneklerinden biridir. Bu deneyde, bir organizmanın (Albert'in) başlangıçta nötr olan bir uyarana (beyaz fare) karşı, doğal bir tepki uyandıran başka bir uyaranla (yüksek ses) eşleştirilmesi sonucunda korku tepkisi geliştirmesi gözlemlenmiştir.
-
Klasik Koşullanmanın Temel Kavramları:
- Koşulsuz Uyaran (KU): Doğal olarak, öğrenilmemiş bir tepkiyi ortaya çıkaran uyarandır. Bu uyarana karşı verilen tepki doğuştandır. (Örnek: Yüksek ses, ani bir acı, yiyecek)
- Koşulsuz Tepki (KT): Koşulsuz uyarana karşı doğal olarak verilen, öğrenilmemiş tepkidir. (Örnek: Yüksek sese irkilme, acıya çekilme, yiyeceğe salya)
- Nötr Uyaran (NU): Başlangıçta belirli bir tepkiyi tetiklemeyen, organizma için anlamsız olan uyarandır. (Örnek: Zil sesi, beyaz fare)
- Koşullu Uyaran (KUy): Nötr bir uyaranın, koşulsuz uyaranla tekrar tekrar eşleştirilmesi sonucunda koşulsuz tepkiye benzer bir tepkiyi tetiklemeye başlamasıyla oluşan uyarandır. (Örnek: Koşullanma sonrası zil sesi, koşullanma sonrası beyaz fare)
- Koşullu Tepki (KTep): Koşullu uyarana karşı verilen, öğrenilmiş tepkidir. (Örnek: Koşullanma sonrası zil sesine salya, koşullanma sonrası beyaz fareye korku)
-
"Little Albert" Deneyindeki Uyaranları Belirleme:
- Deneyin başında, Albert'e beyaz fare gösterildiğinde herhangi bir korku tepkisi vermiyordu. Bu durumda beyaz fare, başlangıçta Nötr Uyaran rolündeydi.
- Ancak, yüksek ses çıkarıldığında Albert doğal olarak irkiliyor ve korkuyordu. Bu tepki, Albert'in daha önce öğrenmesine gerek kalmadan, doğuştan gelen bir tepkiydi.
-
Yüksek Sesin Rolü:
- Yüksek ses, Albert'te doğal olarak ve öğrenilmemiş bir şekilde korku tepkisi yaratan bir uyarandır. Bu tanım, doğrudan Koşulsuz Uyaran kavramına uymaktadır. Yüksek sesin kendisi, herhangi bir ön koşullanma olmadan güçlü bir tepkiyi tetikler.
-
Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Koşullu uyaran: Beyaz fare, yüksek sesle eşleştirildikten sonra Albert'in korkmasına neden olduğunda koşullu uyaran haline gelmiştir. Yüksek sesin kendisi koşullu uyaran değildir.
- B) Koşulsuz uyaran: Yüksek ses, doğal olarak korku tepkisini tetiklediği için koşulsuz uyarandır. Bu, doğru cevaptır.
- C) Nötr uyaran: Deneyin başında beyaz fare nötr uyarandı. Yüksek ses, nötr bir uyaran değildir çünkü güçlü bir doğal tepkiyi tetikler.
- D) Pekiştireç: Pekiştireç kavramı edimsel (operant) koşullanmaya aittir ve bir davranışın tekrarlanma olasılığını artıran bir sonuçtur. Klasik koşullanmadaki uyaran türlerinden biri değildir.
Cevap B seçeneğidir.
