1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin görülen geçmiş zamanı (-idi) kullanılmıştır?
A) Yarın okula gidecekmiş.
B) Dün çok hastaydı.
C) Bu kitabı okuyacak.
D) Her gün spor yapardı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle ek fiilin görülen geçmiş zamanı (-idi) konusunu ele alacağız. Ek fiil, Türkçede isim soylu sözcükleri yüklem yapma veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapma görevini üstlenen önemli bir yardımcı fiildir. Görülen geçmiş zamanı ise, eylemin veya durumun geçmişte yaşandığını ve konuşan tarafından görüldüğünü, tanık olunduğunu bildiren bir çekimdir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın okula gidecekmiş.
- Bu cümlede "gidecekmiş" kelimesi "gitmek" fiiline "-ecek" (gelecek zaman) ve "-imiş" (ek fiilin duyulan geçmiş zamanı) eklerinin gelmesiyle oluşmuştur. Burada ek fiilin görülen geçmiş zamanı (-idi) değil, duyulan geçmiş zamanı (-imiş) kullanılmıştır. Ayrıca, fiili birleşik zamanlı yapma göreviyle kullanılmıştır.
- B) Dün çok hastaydı.
- Bu cümlede "hastaydı" kelimesi "hasta" (isim soylu bir sözcük) kelimesine ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-idi" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. "Hasta idi" şeklinde açabiliriz. Ek fiil, "hasta" kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır ve geçmişte görülen bir durumu ifade etmektedir. Bu, soruda istenen kullanıma doğrudan uymaktadır.
- C) Bu kitabı okuyacak.
- Bu cümlede "okuyacak" kelimesi "okumak" fiiline sadece "-acak" (gelecek zaman) eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu, basit zamanlı bir fiildir ve cümlede herhangi bir ek fiil kullanılmamıştır.
- D) Her gün spor yapardı.
- Bu cümlede "yapardı" kelimesi "yapmak" fiiline "-ar" (geniş zaman) ve "-idi" (ek fiilin görülen geçmiş zamanı) eklerinin gelmesiyle oluşmuştur. "Yapar idi" şeklinde açabiliriz. Burada da ek fiilin görülen geçmiş zamanı (-idi) kullanılmıştır, ancak basit zamanlı bir fiili (yapar) birleşik zamanlı (geniş zamanın hikayesi) yapma görevindedir. Soru, ek fiilin görülen geçmiş zamanını genel olarak sorduğu için bu da bir kullanım şeklidir. Ancak, ek fiilin isim soylu sözcükleri yüklem yapma göreviyle görülen geçmiş zamanı (B seçeneği) daha temel bir kullanım olarak kabul edilir ve genellikle bu tür sorularda öncelikli olarak aranır.
Seçenekleri incelediğimizde, ek fiilin görülen geçmiş zamanı (-idi) ekinin doğrudan bir isim soylu sözcüğü yüklem yaptığı cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
