Ek fiilin görülen geçmiş zamanı (-idi) Test 1

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin görülen geçmiş zamanı birleşik zamanlı fiil oluşturmuştur?

A) O ev eskiden bizimdi.
B) Çocuklar parkta oynuyorlardı.
C) Bu sorular çok kolaydı.
D) Yarın burada olacaktı.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruda ek fiilin önemli bir görevini, yani birleşik zamanlı fiil oluşturma işlevini anlamamız gerekiyor. Gelin, adım adım bu konuyu inceleyelim:

• Ek Fiil Nedir? Ek fiil (copula), Türkçede iki temel görevi olan bir yardımcı fiildir:
  1. İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir vb.) yüklem yapmak. (Örnek: "Bu hava güzeldi.")
  2. Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmak. (Örnek: "Çocuklar oynuyorlardı.")
• Ek Fiilin Görülen Geçmiş Zamanı (-di / -dı, -ti, -tı, -tu, -tü) Nedir? Ek fiilin görülen geçmiş zamanı, bir eylemin veya durumun geçmişte kesin olarak gerçekleştiğini veya var olduğunu bildiren kipidir. Örneğin, "öğrenciydi", "geliyordu".
• Birleşik Zamanlı Fiil Nedir? Birleşik zamanlı fiil, bir fiilin üzerine önce bir zaman/kip eki, ardından da ek fiilin zaman/kip eklerinden biri (hikaye -di, rivayet -miş, şart -se) getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yani fiil iki zaman eki almış olur. Örneğin, "geliyor-du" (şimdiki zamanın hikayesi), "gelmiş-ti" (duyulan geçmiş zamanın hikayesi).

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) O ev eskiden bizimdi.
  • Buradaki yüklem "bizimdi" sözcüğüdür.
  • "Bizim" bir zamirdir (isim soylu sözcük).
  • "-di" eki, "bizim" zamirine gelerek onu cümlenin yüklemi yapmıştır.
  • Bu durumda ek fiil, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma görevini üstlenmiştir. Birleşik zamanlı fiil oluşturmamıştır.
• B) Çocuklar parkta oynuyorlardı.
  • Buradaki yüklem "oynuyorlardı" fiilidir.
  • "Oyna-" fiil köküne önce şimdiki zaman eki "-yor" gelmiştir ("oynuyor"). Bu, basit zamanlı bir fiildir.
  • Ardından, ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-dı" eki gelmiştir ("oynuyorlardı").
  • Bu yapı, "şimdiki zamanın hikayesi" olarak adlandırılan birleşik zamanlı bir fiildir. Ek fiilin görülen geçmiş zamanı, basit zamanlı "oynuyor" fiilini birleşik zamanlı hale getirmiştir.
• C) Bu sorular çok kolaydı.
  • Buradaki yüklem "kolaydı" sözcüğüdür.
  • "Kolay" bir sıfattır (isim soylu sözcük).
  • "-dı" eki, "kolay" sıfatına gelerek onu cümlenin yüklemi yapmıştır.
  • Bu durumda ek fiil, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma görevini üstlenmiştir. Birleşik zamanlı fiil oluşturmamıştır.
• D) Yarın burada olacaktı.
  • Buradaki yüklem "olacaktı" fiilidir.
  • "Ol-" fiil köküne önce gelecek zaman eki "-acak" gelmiştir ("olacak"). Bu, basit zamanlı bir fiildir.
  • Ardından, ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-tı" eki gelmiştir ("olacaktı").
  • Bu yapı, "gelecek zamanın hikayesi" olarak adlandırılan birleşik zamanlı bir fiildir. Ek fiilin görülen geçmiş zamanı, basit zamanlı "olacak" fiilini birleşik zamanlı hale getirmiştir.

İncelemelerimize göre, hem B hem de D seçeneklerindeki fiiller ek fiilin görülen geçmiş zamanı ile birleşik zamanlı fiil oluşturmuştur. Ancak sorunun doğru cevabı olarak B seçeneği işaretlendiği için, B seçeneğindeki "oynuyorlardı" fiili, ek fiilin birleşik zamanlı fiil oluşturma işlevini açıkça gösteren bir örnektir.

Cevap B seçeneğidir.