9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin görülen geçmiş zamanı farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Bu evin bahçesi çok genişti.
B) Dün akşam buradaydı.
C) O kitabı okumuştum.
D) En sevdiğim renk maviydi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda ek fiilin görülen geçmiş zamanının farklı bir görevde kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle ek fiilin ne olduğunu ve hangi görevlerde kullanıldığını hatırlayalım:
- Ek fiil (imek fiili), Türkçede iki temel görevi olan bir yardımcı fiildir.
- Birinci görevi: İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir, edat grupları) yüklem yapmak. Bu durumda ek fiil, isim soylu sözcüğe doğrudan eklenir. (Örnek: "güzeldi", "öğrenciydi")
- İkinci görevi: Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak. Bu durumda ek fiil, bir fiil çekimine eklenerek ona yeni bir zaman veya anlam katar. (Örnek: "geliyordu" - şimdiki zamanın hikayesi, "okumuştu" - öğrenilen geçmiş zamanın hikayesi)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve ek fiilin görülen geçmiş zamanının (-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü) hangi görevde kullanıldığını bulalım:
- A) Bu evin bahçesi çok genişti.
- Burada "geniş" kelimesi bir sıfattır. "genişti" kelimesindeki "-ti" eki, ek fiilin görülen geçmiş zamanıdır ve "geniş" sıfatını cümlenin yüklemi yapmıştır. Yani ek fiil, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma görevindedir.
- B) Dün akşam buradaydı.
- Burada "burada" kelimesi bir yer zarfıdır (isim soylu bir sözcüktür). "buradaydı" kelimesindeki "-ydı" eki, ek fiilin görülen geçmiş zamanıdır ve "burada" kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır. Yani ek fiil, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma görevindedir.
- C) O kitabı okumuştum.
- Burada "okumuş" kelimesi, "okumak" fiilinin öğrenilen geçmiş zaman çekimidir (basit zamanlı bir fiildir). "okumuştum" kelimesindeki "-tu" eki, ek fiilin görülen geçmiş zamanıdır ve "okumuş" fiilini "öğrenilen geçmiş zamanın hikayesi" şeklinde birleşik zamanlı yapmıştır. Yani ek fiil, basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapma görevindedir.
- D) En sevdiğim renk maviydi.
- Burada "mavi" kelimesi bir isimdir. "maviydi" kelimesindeki "-ydi" eki, ek fiilin görülen geçmiş zamanıdır ve "mavi" ismini cümlenin yüklemi yapmıştır. Yani ek fiil, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapma görevindedir.
Gördüğümüz gibi A, B ve D seçeneklerinde ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapma görevinde kullanılmıştır. Ancak C seçeneğinde ek fiil, basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapma görevinde kullanılmıştır. Bu nedenle farklı görevde kullanılan ek fiil C seçeneğindedir.
Cevap C seçeneğidir.
