Bir ailede, ebeveynlerin kan grupları bilinmemektedir. Bu ailenin dört çocuğunun kan grupları sırasıyla A, B, AB ve 0'dır.
Buna göre, ebeveynlerin kan grupları aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
A) A ve B
B) AB ve 0
C) A ve AB
D) AB ve B
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir ailenin ebeveynlerinin kan gruplarını, çocuklarının kan gruplarından yola çıkarak bulmamız isteniyor. Kan grupları kalıtımı, genetik bilginin nasıl aktarıldığını anlamak için harika bir örnektir.
Öncelikle, kan gruplarının nasıl kalıtıldığını hatırlayalım:
- Kan grupları, $I^A$, $I^B$ ve $i$ olmak üzere üç farklı alel (gen çeşidi) tarafından belirlenir.
- $I^A$ ve $I^B$ alelleri birbirine karşı eş baskındır (kodominant). Yani, ikisi de bir araya geldiğinde kendi özelliklerini gösterirler (AB kan grubu).
- $i$ aleli ise hem $I^A$ hem de $I^B$ alellerine karşı çekiniktir (resesif).
- Kan grubu fenotipleri (dış görünüş) ve bunlara karşılık gelen genotipler (genetik yapı) şunlardır:
- A Kan Grubu: $I^A I^A$ veya $I^A i$ genotipine sahip olabilir.
- B Kan Grubu: $I^B I^B$ veya $I^B i$ genotipine sahip olabilir.
- AB Kan Grubu: Sadece $I^A I^B$ genotipine sahiptir.
- 0 Kan Grubu: Sadece $ii$ genotipine sahiptir.
Şimdi, ailenin çocuklarının kan gruplarını inceleyerek ebeveynler hakkında bilgi edinelim:
- Çocukların kan grupları A, B, AB ve 0'dır. Bu, ebeveynlerin genlerinde bu dört kan grubunu oluşturabilecek alellerin bulunması gerektiği anlamına gelir.
- 0 Kan Grubuna sahip çocuk ($ii$ genotipi): Bu çocuk, $i$ alelinin birini annesinden, diğerini babasından almış olmalıdır. Bu durumda, her iki ebeveynin de genotipinde mutlaka bir $i$ aleli bulunmalıdır. Yani, ebeveynler $I^A I^A$, $I^B I^B$ veya $I^A I^B$ genotipine sahip olamazlar, çünkü bu genotipler $i$ aleli taşımaz. Ebeveynler ya $I^A i$, $I^B i$ ya da $ii$ genotipine sahip olmalıdır.
- AB Kan Grubuna sahip çocuk ($I^A I^B$ genotipi): Bu çocuk, $I^A$ alelini bir ebeveynden, $I^B$ alelini ise diğer ebeveynden almış olmalıdır. Bu durumda, ebeveynlerden birinde $I^A$ aleli, diğerinde ise $I^B$ aleli bulunmalıdır.
Bu iki temel çıkarımı (her iki ebeveynin de $i$ aleli taşıması ve ebeveynlerin arasında hem $I^A$ hem de $I^B$ alellerinin bulunması) göz önünde bulundurarak seçenekleri değerlendirelim:
- A) A ve B:
- Eğer ebeveynlerden biri A kan grubuna ($I^A i$ genotipi) ve diğeri B kan grubuna ($I^B i$ genotipi) sahipse:
- Her iki ebeveyn de $i$ aleli taşır (0 kan grubu çocuk için uygun).
- Ebeveynlerden biri $I^A$ aleli, diğeri $I^B$ aleli taşır (AB kan grubu çocuk için uygun).
- Bu ebeveynlerin çaprazlaması ($I^A i \times I^B i$) sonucunda oluşabilecek genotipler ve fenotipler şunlardır:
- $I^A I^B$ (AB kan grubu)
- $I^A i$ (A kan grubu)
- $I^B i$ (B kan grubu)
- $ii$ (0 kan grubu)
- Bu kombinasyon, dört çocuğun da kan grubunu açıklayabilir.
- B) AB ve 0:
- Eğer ebeveynlerden biri AB kan grubuna ($I^A I^B$ genotipi) ve diğeri 0 kan grubuna ($ii$ genotipi) sahipse:
- AB kan grubuna sahip ebeveyn ($I^A I^B$), $i$ aleli taşımaz. Bu durumda, 0 kan grubuna sahip bir çocuğun ($ii$) doğması mümkün değildir, çünkü 0 kan grubu için her iki ebeveynin de $i$ aleli vermesi gerekir.
- Bu ebeveynlerden sadece A ($I^A i$) ve B ($I^B i$) kan gruplu çocuklar doğabilir. AB ve 0 kan gruplu çocuklar doğamaz.
- C) A ve AB:
- Eğer ebeveynlerden biri A kan grubuna ($I^A i$ genotipi) ve diğeri AB kan grubuna ($I^A I^B$ genotipi) sahipse:
- AB kan grubuna sahip ebeveyn ($I^A I^B$), $i$ aleli taşımaz. Bu durumda, 0 kan grubuna sahip bir çocuğun ($ii$) doğması mümkün değildir.
- D) AB ve B:
- Eğer ebeveynlerden biri AB kan grubuna ($I^A I^B$ genotipi) ve diğeri B kan grubuna ($I^B i$ genotipi) sahipse:
- AB kan grubuna sahip ebeveyn ($I^A I^B$), $i$ aleli taşımaz. Bu durumda, 0 kan grubuna sahip bir çocuğun ($ii$) doğması mümkün değildir.
Genetik prensiplere göre, dört farklı kan grubuna (A, B, AB, 0) sahip çocukların olabilmesi için ebeveynlerin kan gruplarının A ve B olması (genotiplerinin $I^A i$ ve $I^B i$ olması) gerekmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
