Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil nesne almıştır?
A) Yağmur sabaha kadar yağdı.
B) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
C) Çocuk odasında uyuyor.
D) Öğrenci ödevini bitirdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki fiillerin nesne alıp almadığını bulmamız isteniyor. Bir fiilin nesne alıp almadığını anlamak için öncelikle "nesne" kavramını iyi anlamamız gerekiyor.
- Nesne (Düz Tümleç): Cümlede yapılan işten doğrudan etkilenen varlıktır. Fiile sorulan "ne?" veya "kimi?" sorularına cevap verir. Eğer fiil bu sorulara cevap veriyorsa, o fiil nesne almıştır ve geçişli bir fiildir. Eğer cevap vermiyorsa, fiil nesne almamıştır ve geçişsiz bir fiildir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yağmur sabaha kadar yağdı.
- Fiil: "yağdı"
- "Ne yağdı?" sorusuna "yağmur" cevabını alırız, ancak bu cümlenin öznesidir.
- "Neyi yağdı?" veya "Kimi yağdı?" sorularına cevap alamıyoruz. Bu fiil nesne almamıştır, geçişsiz bir fiildir.
- B) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
- Fiil: "ötüşüyor"
- "Ne ötüşüyor?" sorusuna "kuşlar" cevabını alırız, bu cümlenin öznesidir.
- "Neyi ötüşüyor?" veya "Kimi ötüşüyor?" sorularına cevap alamıyoruz. Bu fiil nesne almamıştır, geçişsiz bir fiildir.
- C) Çocuk odasında uyuyor.
- Fiil: "uyuyor"
- "Ne uyuyor?" sorusuna "çocuk" cevabını alırız, bu cümlenin öznesidir.
- "Neyi uyuyor?" veya "Kimi uyuyor?" sorularına cevap alamıyoruz. "Odasında" kelimesi yer bildiren bir tümleçtir (dolaylı tümleç), nesne değildir. Bu fiil nesne almamıştır, geçişsiz bir fiildir.
- D) Öğrenci ödevini bitirdi.
- Fiil: "bitirdi"
- "Kim bitirdi?" sorusuna "öğrenci" cevabını alırız, bu cümlenin öznesidir.
- Şimdi nesneyi bulmak için sorumuzu soralım: "Neyi bitirdi?"
- Cevap: "Ödevini". İşte bu kelime, fiilin yaptığı işten doğrudan etkilenen varlıktır ve fiile sorduğumuz "neyi?" sorusuna cevap vermektedir. Bu nedenle "ödevini" kelimesi nesnedir ve "bitirdi" fiili nesne almıştır. Bu fiil geçişli bir fiildir.
Bu açıklamalar ışığında, fiilin nesne aldığı cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
