Sevgili öğrenciler,
Truman Doktrini, II. Dünya Savaşı sonrası oluşan yeni dünya düzeninde Amerika Birleşik Devletleri'nin dış politikasını şekillendiren çok önemli bir adımdır. Bu doktrin, özellikle komünist yayılmacılığa karşı "özgür halkları" destekleme ve onlara ekonomik ve askeri yardım sağlama amacı taşımaktaydı. Soruda, bu doktrinin ilan edilmesinde en önemli etken olan ülkedeki iç savaş ve komünist tehdit sorulmaktadır. Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Truman Doktrini'nin Arka Planı: 1947 yılında ABD Başkanı Harry S. Truman tarafından ilan edilen bu doktrin, Soğuk Savaş'ın başlangıcı olarak kabul edilir. Amacı, Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa'daki etkisini artırması ve komünist ideolojinin yayılmasını engellemektir. Bu doktrin, özellikle İngiltere'nin ekonomik sıkıntılar nedeniyle Yunanistan ve Türkiye'ye verdiği desteği çekmek zorunda kalması üzerine ortaya çıkmıştır.
- A) Polonya: Polonya, II. Dünya Savaşı'nın sonunda Sovyetler Birliği'nin etki alanına girmiş ve komünist bir yönetim kurulmuştu. Bu durum, Truman Doktrini'nin ilan edilmesinden önce gerçekleşmiş ve doktrinin doğrudan tetikleyicisi olmamıştır. Polonya, zaten Sovyet bloğunun bir parçası haline gelmişti.
- B) Yugoslavya: Yugoslavya da komünist bir ülke olmasına rağmen, lideri Mareşal Tito'nun Sovyetler Birliği'nden bağımsız bir politika izlemesiyle biliniyordu. Yugoslavya'daki durum, Truman Doktrini'nin doğrudan ve acil ilan edilme sebebi değildi; aksine, Yugoslavya'nın Sovyet bloğundan ayrılması daha sonraki bir gelişmeydi.
- C) Yunanistan: Yunanistan, II. Dünya Savaşı'ndan sonra büyük bir iç savaşla boğuşuyordu. Bir yanda İngiltere'nin desteklediği kraliyetçi hükümet, diğer yanda ise Sovyetler Birliği ve komşu komünist ülkelerden (özellikle Yugoslavya ve Arnavutluk) destek alan komünist gerillalar (ELAS/DSE) vardı. İngiltere, savaşın getirdiği ekonomik yük nedeniyle 1947'de Yunanistan'a ve Türkiye'ye verdiği askeri ve ekonomik desteği çekmek zorunda kaldığını ABD'ye bildirdi. Bu durum, Yunanistan'ın komünistlerin eline geçme tehlikesini doğurdu. ABD, bu tehlikeyi önlemek ve komünizmin Akdeniz'e yayılmasını engellemek için acil bir müdahale kararı aldı ve Truman Doktrini'ni ilan etti. Yunanistan'daki bu iç savaş ve komünist tehdit, doktrinin ilan edilmesindeki en önemli ve doğrudan etken olmuştur.
- D) Türkiye: Türkiye de Truman Doktrini kapsamında ABD'den yardım alan ülkelerden biriydi. Türkiye, Sovyetler Birliği'nin Boğazlar üzerinde hak iddia etmesi ve Doğu Anadolu'daki toprak talepleri gibi dış tehditlerle karşı karşıyaydı. Ancak Türkiye'de Yunanistan'daki gibi bir iç savaş ve komünist gerilla tehdidi bulunmuyordu. Türkiye'nin durumu da doktrinin ilan edilmesinde etkili olmakla birlikte, Yunanistan'daki iç savaşın aciliyeti ve doğrudan komünist iktidar tehdidi kadar belirleyici olmamıştır.
- Sonuç: Yunanistan'da yaşanan iç savaş ve komünist güçlerin iktidarı ele geçirme tehlikesi, İngiltere'nin bölgeden çekilmesiyle birlikte ABD'yi harekete geçmeye zorlamış ve Truman Doktrini'nin ilan edilmesindeki en kritik faktör olmuştur. Bu durum, ABD'nin komünist yayılmacılığa karşı aktif bir politika izlemeye başlamasının en somut örneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
