İnsanda vücut hücrelerinde 46 kromozom bulunur. Bir insanın yumurta hücresinde mayoz bölünme sırasında krossing over olayı gerçekleştiğine göre, bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Yumurta hücresinde kromozom sayısı 92'ye çıkar
B) Oluşan yumurta hücreleri genetik olarak birbirinin aynısı olur
C) Tür içi genetik çeşitlilik artar
D) Mayoz bölünme durur
Bu soruyu doğru bir şekilde yanıtlamak için mayoz bölünme ve krossing over (parça değişimi) olaylarının temel prensiplerini anlamamız gerekiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
1. Mayoz Bölünme ve Kromozom Sayısı
- İnsan vücut hücreleri 46 kromozoma sahiptir (diploid, $2n$).
- Mayoz bölünme, üreme hücrelerinin (yumurta ve sperm) oluşumunu sağlayan özel bir hücre bölünmesidir.
- Mayoz bölünmenin en önemli özelliklerinden biri, kromozom sayısını yarıya indirmesidir. Bu sayede, 46 kromozomlu bir vücut hücresinden, 23 kromozomlu (haploid, $n$) yumurta veya sperm hücreleri oluşur.
- Bu durum, döllenme sırasında yumurta ve spermin birleşmesiyle kromozom sayısının tekrar 46'ya ulaşmasını ve türün kromozom sayısının sabit kalmasını sağlar.
2. Krossing Over (Parça Değişimi) Nedir ve Ne Zaman Gerçekleşir?
- Krossing over, mayoz bölünmenin birinci evresinde (Profaz I) homolog kromozomlar arasında genetik materyal (gen parçaları) değişimi olayıdır.
- Homolog kromozomlar, biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı genleri taşıyan kromozom çiftleridir.
- Bu olay sırasında, homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri birbirine sarılır ve karşılıklı bölgeler arasında gen değişimi yapar.
3. Krossing Over'ın Önemi
- Krossing over, kromozomlar üzerindeki genlerin dizilimini değiştirerek yeni gen kombinasyonları oluşturur.
- Bu durum, oluşan üreme hücrelerinin (yumurta veya sperm) genetik olarak birbirinden farklı olmasını sağlar.
- Genetik çeşitlilik, türlerin değişen çevre koşullarına uyum sağlayabilmesi ve evrimleşebilmesi için hayati öneme sahiptir.
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
A) Yumurta hücresinde kromozom sayısı 92'ye çıkar
- Yukarıda da belirttiğimiz gibi, mayoz bölünme kromozom sayısını yarıya indirir (46'dan 23'e). Krossing over olayı, kromozom sayısını artırmaz veya azaltmaz; sadece kromozomlar üzerindeki genlerin yerleşimini değiştirir. Bu nedenle, bu ifade yanlıştır.
B) Oluşan yumurta hücreleri genetik olarak birbirinin aynısı olur
- Krossing over'ın temel amacı ve sonucu, genetik çeşitlilik yaratmaktır. Genetik materyal değişimi sayesinde, mayoz sonucunda oluşan her bir yumurta hücresi genetik olarak birbirinden farklı olur. Eğer krossing over olmasaydı bile, homolog kromozomların bağımsız dağılımı nedeniyle yine de genetik farklılıklar oluşurdu. Bu nedenle, bu ifade yanlıştır.
C) Tür içi genetik çeşitlilik artar
- Krossing over, homolog kromozomlar arasında genetik materyal değişimi yaparak, kromozomlar üzerinde daha önce olmayan yeni gen kombinasyonları oluşturur. Bu durum, oluşan yumurta hücrelerinin genetik yapısını zenginleştirir ve döllenme ile birleştiğinde yavruların genetik çeşitliliğini artırır. Bu da tür içinde genetik çeşitliliğin artmasına yol açar. Bu nedenle, bu ifade doğrudur.
D) Mayoz bölünme durur
- Krossing over, mayoz bölünmenin Profaz I evresinde normal olarak gerçekleşen ve bölünmenin bir parçası olan bir olaydır. Bölünmeyi durdurmak yerine, onun sağlıklı bir şekilde ilerlemesine ve genetik çeşitliliğin sağlanmasına yardımcı olur. Bu nedenle, bu ifade yanlıştır.
Cevap C seçeneğidir.
