Esnek ve esnek olmayan cisimler 5. sınıf Test 2

Esnek olmayan maddelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Kuvvet uygulandığında şekil değiştirir, kuvvet kalkınca eski haline döner
B) Kuvvet uygulandığında şekil değişikliği kalıcı olur
C) Hiçbir zaman şekil değiştirmezler
D) Sadece ısıtıldıklarında şekil değiştirirler

Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru bir şekilde çözebilmek için maddelerin esneklik özelliklerini iyi anlamamız gerekiyor. Maddeler, üzerlerine uygulanan kuvvete karşı gösterdikleri tepkiye göre esnek (elastik) ve esnek olmayan (inelastik veya plastik) olarak sınıflandırılabilir.

• Esnek (Elastik) Maddeler: Bu tür maddeler, üzerlerine bir kuvvet uygulandığında şekil değiştirirler. Ancak, kuvvet ortadan kalktığında, yani kaldırıldığında, eski orijinal şekillerine geri dönerler. Örneğin, bir lastik bantı çektiğinizde uzar, bıraktığınızda eski haline döner. Bir yay da esnek bir maddedir.
• Esnek Olmayan (İnelastik veya Plastik) Maddeler: Bu maddeler de üzerlerine bir kuvvet uygulandığında şekil değiştirirler. Ancak, esnek maddelerden farklı olarak, kuvvet ortadan kalktığında eski orijinal şekillerine geri dönmezler. Uygulanan kuvvetin neden olduğu şekil değişikliği kalıcı olur. Örneğin, oyun hamurunu sıktığınızda şekli değişir ve bu yeni şeklini korur. Bükülmüş bir metal tel veya ezilmiş bir alüminyum kutu da esnek olmayan maddelere örnektir.

Şimdi seçenekleri bu tanımlar ışığında adım adım inceleyelim:

• A) Kuvvet uygulandığında şekil değiştirir, kuvvet kalkınca eski haline döner

  Bu ifade, esnek (elastik) maddelerin temel özelliğini tanımlar. Esnek olmayan maddeler için bu durum geçerli değildir, çünkü onlar eski hallerine geri dönmezler. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.

• B) Kuvvet uygulandığında şekil değişikliği kalıcı olur

  Bu ifade, esnek olmayan (inelastik veya plastik) maddelerin tam ve doğru tanımıdır. Uygulanan kuvvet sonucunda oluşan şekil değişikliği, kuvvet kaldırılsa bile devam eder ve madde eski formuna geri dönmez. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.

• C) Hiçbir zaman şekil değiştirmezler

  Bu ifade yanlıştır. Esnek olmayan maddeler de kuvvet uygulandığında şekil değiştirirler; zaten esnek olmama durumu, bu şekil değişikliğinin kalıcı olmasıyla ilgilidir. Hiçbir zaman şekil değiştirmeyen bir madde, yeterli kuvvet altında bile olsa, pratikte yoktur. Her madde yeterli kuvvet altında bir şekilde tepki verir (şekil değiştirir, kırılır, ezilir vb.).

• D) Sadece ısıtıldıklarında şekil değiştirirler

  Bu ifade yanlıştır. Esnek olmayan maddeler, ısıtılmanın yanı sıra kuvvet uygulandığında da şekil değiştirirler. Isıtma, bazı maddelerin şekil değiştirmesini kolaylaştırabilir veya farklı türde değişikliklere yol açabilir (erime, genleşme gibi), ancak esnek olmama özelliği doğrudan mekanik kuvvetle ve bu kuvvetin neden olduğu kalıcı şekil değişikliğiyle ilgilidir.

Bu açıklamalar ışığında, esnek olmayan maddelerin temel özelliğinin, üzerlerine uygulanan kuvvet sonucunda oluşan şekil değişikliğinin kalıcı olması olduğunu net bir şekilde görebiliriz.

Cevap B seçeneğidir.