II. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde etkili olan İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı saltanatını tamamen ortadan kaldırmak
B) Meşruti yönetimi yeniden tesis ederek devletin dağılmasını önlemek
C) Osmanlı'yı laik bir devlete dönüştürmek
D) Dış güçlerle iş birliği yaparak ekonomik reformlar yapmak
Sevgili öğrenciler, bu soruda İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin II. Meşrutiyet'in ilan edilmesindeki temel amacını anlamamız isteniyor. Bu cemiyetin ve dönemin ruhunu doğru kavramak için seçenekleri dikkatlice inceleyelim:
- A) Osmanlı saltanatını tamamen ortadan kaldırmak: İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin ilk hedefi saltanatı ortadan kaldırmak değildi. Onlar, padişahın yetkilerini anayasa ile sınırlayarak meşruti bir yönetim kurmayı amaçlıyorlardı. Saltanatın kaldırılması çok daha sonra, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu aşamasında gerçekleşmiştir. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Meşruti yönetimi yeniden tesis ederek devletin dağılmasını önlemek: İttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu kötü durumdan kurtulması ve dağılmasını engellemesi için tek çarenin anayasal düzene (meşrutiyet) geri dönmek olduğuna inanıyordu. Onlara göre, meşrutiyet, farklı milletleri bir arada tutacak, devlete modern bir yapı kazandıracak ve dış müdahaleleri azaltacaktı. Bu, onların temel ve en öncelikli amacıydı.
- C) Osmanlı'yı laik bir devlete dönüştürmek: İttihat ve Terakki'nin bazı üyeleri modernleşme yanlısı olsa da, II. Meşrutiyet'in ilanındaki temel amaçları devleti doğrudan laik bir yapıya dönüştürmek değildi. Odak noktaları anayasal yönetim ve devletin bütünlüğünü korumaktı. Laiklik kavramı, Cumhuriyet döneminde daha belirgin bir şekilde devlet politikası haline gelmiştir. Bu nedenle C seçeneği doğru değildir.
- D) Dış güçlerle iş birliği yaparak ekonomik reformlar yapmak: İttihat ve Terakki dönemi boyunca ekonomik reformlar yapılmış ve dış ilişkiler yürütülmüştür; ancak II. Meşrutiyet'in ilan edilmesindeki temel motivasyon, doğrudan dış güçlerle iş birliği yaparak ekonomik reformlar yapmak değildi. Asıl amaç, siyasi yapıyı değiştirerek devleti kurtarmaktı. Ekonomik reformlar, bu siyasi değişimin bir sonucu veya ayrı bir politika alanıydı. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin II. Meşrutiyet'i ilan etmesindeki en temel amacın, meşruti yönetimi yeniden kurarak Osmanlı Devleti'nin dağılmasını engellemek olduğu açıkça görülmektedir. Onlar, anayasal bir yönetimle devletin güçleneceğine ve varlığını sürdüreceğine inanıyorlardı.
Cevap B seçeneğidir.
