10. "İstanbul Boğazı'nın manzarası nefes kesici." cümlesinde kesme işaretinin kullanılma nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özel ada eklenen çekim ekinin ayrılması
B) Kısaltmaya eklenen ekin ayrılması
C) Sayıya eklenen ekin ayrılması
D) Ünsüz yumuşaması olan sözcüklerde kullanılması
Sevgili öğrenciler, bu soruda kesme işaretinin (apostrof) kullanım nedenlerinden birini bulmamız isteniyor. Öncelikle cümleyi dikkatlice inceleyelim ve kesme işaretinin nerede kullanıldığına bakalım:
- Cümle: "İstanbul Boğazı'nın manzarası nefes kesici."
- Kesme İşareti: "İstanbul Boğazı'nın" kelimesinde kullanılmıştır.
Şimdi bu kelimeyi ve kesme işaretinin işlevini adım adım inceleyelim:
- "İstanbul Boğazı" ifadesi, belirli bir coğrafi yeri, yani özel bir adı belirtir. Bu nedenle bir özel addır.
- "İstanbul Boğazı'nın" kelimesindeki "-nın" eki, bir ilgi eki (tamlayan eki) olup, bir ismin başka bir isimle ilişkisini kuran bir çekim ekidir.
- Türk Dil Kurumu kurallarına göre, özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
Bu bilgiler ışığında seçenekleri değerlendirelim:
- A) Özel ada eklenen çekim ekinin ayrılması: "İstanbul Boğazı" özel ad, "-nın" ise çekim ekidir. Kesme işareti de bu çekim ekini özel addan ayırmıştır. Bu açıklama, cümledeki kullanım nedeni ile tamamen örtüşmektedir.
- B) Kısaltmaya eklenen ekin ayrılması: "İstanbul Boğazı" bir kısaltma değildir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- C) Sayıya eklenen ekin ayrılması: "İstanbul Boğazı" bir sayı değildir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- D) Ünsüz yumuşaması olan sözcüklerde kullanılması: Kesme işareti, ünsüz yumuşamasını belirtmek için kullanılmaz. Hatta bazı özel adlarda ünsüz yumuşamasını engellemek için kullanılır (örneğin, "Zonguldak'a" deriz, "Zonguldağ'a" demeyiz). Ancak buradaki temel işlevi bu değildir. "İstanbul Boğazı'nın" kelimesinde bir ünsüz yumuşaması durumu da söz konusu değildir. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
Görüldüğü gibi, "İstanbul Boğazı'nın" kelimesindeki kesme işaretinin kullanılma nedeni, özel ad olan "İstanbul Boğazı"na gelen çekim eki "-nın"ı ayırmaktır.
Cevap A seçeneğidir.
