1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki" bağlaç olduğu için ayrı yazılmalıdır?
A) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
B) Sınıftaki öğrenciler dışarı çıktı.
C) Öyle bir an ki her şey durdu.
D) Bahçedeki ağaçlar çiçek açtı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
"Ki"nin yazımı, Türkçede sıkça karıştırılan ama aslında çok basit bir kurala dayanan bir konudur. Gelin, bu soruyu adım adım çözerek "ki"nin doğru yazımını birlikte öğrenelim.
Öncelikle "ki"nin iki farklı türü olduğunu hatırlayalım:
- Bağlaç olan "ki": Genellikle iki cümleyi veya kelime grubunu birbirine bağlar. Ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. (Örnek: "Duydum ki geliyormuşsun.")
- Ek olan "-ki" (ilgi eki veya sıfat yapan ek): Kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur veya anlamsız hale gelir. Genellikle "hangi?", "neredeki?", "kimdeki?" gibi sorulara cevap verir. (Örnek: "Evdeki hesap", "Dünkü maç")
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
- Buradaki "-ki", "ev" kelimesine gelerek "hangi hesap?" sorusuna cevap veriyor ve "hesap" kelimesini niteliyor. Yani sıfat yapan "-ki"dir.
- Cümleden çıkarırsak: "Ev hesap çarşıya uymadı." Anlam tamamen bozuluyor. Bu yüzden bitişik yazılması doğrudur.
- B) Sınıftaki öğrenciler dışarı çıktı.
- Buradaki "-ki", "sınıf" kelimesine gelerek "hangi öğrenciler?" sorusuna cevap veriyor ve "öğrenciler" kelimesini niteliyor. Yani sıfat yapan "-ki"dir.
- Cümleden çıkarırsak: "Sınıf öğrenciler dışarı çıktı." Anlam tamamen bozuluyor. Bu yüzden bitişik yazılması doğrudur.
- C) Öyle bir an ki her şey durdu.
- Buradaki "ki", "Öyle bir an" ve "her şey durdu" ifadelerini birbirine bağlıyor.
- Cümleden çıkarırsak: "Öyle bir an her şey durdu." Cümlenin anlamı biraz değişse de temel yapısı bozulmuyor, hala anlaşılır bir ifade. Bu durum, "ki"nin bağlaç olduğunu gösterir. Bağlaç olan "ki" ayrı yazılmalıdır.
- D) Bahçedeki ağaçlar çiçek açtı.
- Buradaki "-ki", "bahçe" kelimesine gelerek "hangi ağaçlar?" sorusuna cevap veriyor ve "ağaçlar" kelimesini niteliyor. Yani sıfat yapan "-ki"dir.
- Cümleden çıkarırsak: "Bahçe ağaçlar çiçek açtı." Anlam tamamen bozuluyor. Bu yüzden bitişik yazılması doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "ki"nin bağlaç olduğu ve ayrı yazılması gerektiği cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
