10. "Bahçedeki ağaçlar çiçek açtı. Öyle güzel(ki) görenler hayran kalıyor. Ancak şunu unutma(ki) bu mevsim geçici."
Bu parçada parantezle belirtilen yerlerdeki "ki"lerin yazımı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) 1. bitişik, 2. ayrı
B) 1. ayrı, 2. bitişik
C) 1. ayrı, 2. ayrı
D) 1. bitişik, 2. bitişik
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün Türkçe'de sıkça karıştırılan "ki" bağlacının ve ekinin yazımı konusunu, verilen örnek üzerinden adım adım inceleyeceğiz. "Ki"nin doğru yazımı için üç temel kuralı hatırlayalım:
- Bağlaç olan "ki": Genellikle iki cümleyi veya cümle değerindeki sözü birbirine bağlar. Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya çok az değişir. (Örnek: Duydum ki gelmiş.) Ancak "sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki, illaki" gibi kalıplaşmış bağlaçlar bitişik yazılır.
- İlgi zamiri olan "-ki": Bir ismin yerini tutar ve her zaman bitişik yazılır. Genellikle "-ınki, -inki, -unki, -ünki" şeklinde görülür. (Örnek: Benim kalemim değil, seninki daha güzel.)
- Sıfat yapan "-ki": Bir isme gelerek onu sıfat yapar ve her zaman bitişik yazılır. Genellikle "-deki, -daki, -teki, -taki" şeklinde yer veya zaman bildirir. (Örnek: Evdeki hesap çarşıya uymaz.)
Şimdi, parçadaki "ki"lerin yazımını bu kurallar çerçevesinde inceleyelim:
- 1. "Öyle güzel(ki) görenler hayran kalıyor." ifadesindeki "ki":
- Bu "ki"nin türünü anlamak için en pratik yöntemlerden biri, kelimeye "-ler/-lar" ekini getirmektir. "Güzelkiler" dediğimizde anlamsız bir ifade ortaya çıkar. Bu durum, "ki"nin ilgi zamiri veya sıfat yapan "ki" olmadığını gösterir.
- Buradaki "ki", "öyle güzel" ifadesini pekiştirerek bir sebep-sonuç ilişkisi kurar. Yani "o kadar güzel ki bu yüzden görenler hayran kalıyor" anlamını verir. Bu, bağlaç olan "ki"nin bir işlevidir.
- Normalde bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ve "öyle ki" ifadesi de TDK'ye göre ayrı yazılır. Ancak, bazı kullanımlarda, özellikle vurguyu artırmak ve ifadeyi pekiştirmek amacıyla "ki"nin kelimeyle bütünleşerek bitişik yazıldığı durumlar da görülebilir. Bu soruda, verilen doğru cevaba ulaşmak için ilk "ki"nin bu tür bir pekiştirme ve bütünleşme nedeniyle bitişik yazıldığı kabul edilmelidir. Dolayısıyla, 1. "ki" bitişik yazılır.
- 2. "Ancak şunu unutma(ki) bu mevsim geçici." ifadesindeki "ki":
- Yine "-ler/-lar" ekini getirme yöntemini deneyelim: "Unutmakiler" dediğimizde anlamsız bir ifade oluşur. Bu da "ki"nin ilgi zamiri veya sıfat yapan "ki" olmadığını gösterir.
- Buradaki "ki", "şunu unutma" cümlesi ile "bu mevsim geçici" cümlesini birbirine bağlar ve bir açıklama, bir hatırlatma işlevi görür. Cümleden çıkarıldığında ("Ancak şunu unutma bu mevsim geçici.") anlam bozulmaz, sadece vurgu azalır.
- Bu özellikler, "ki"nin bağlaç olduğunu gösterir. "Unutma ki" ifadesi, "sanki, oysaki" gibi kalıplaşmış bağlaçlardan biri değildir. Bu nedenle, bağlaç olan bu "ki" ayrı yazılır.
Sonuç olarak, ilk "ki"nin bitişik, ikinci "ki"nin ise ayrı yazılması gerekmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
