Sokullu Mehmet Paşa döneminde Osmanlı-Rus ilişkilerinde dönüm noktası olan ve Osmanlıların Rus tehdidini ciddi şekilde hissetmeye başladığı olay hangisidir?
A) Moskova'nın fethi
B) Astrahan Seferi
C) Kırım'ın Rus işgali
D) Don Kazaklarının Karadeniz'e inmesi
Sevgili öğrenciler, bu soru Osmanlı İmparatorluğu'nun yükseliş döneminin sonlarına doğru, Sokullu Mehmet Paşa gibi güçlü bir sadrazamın yönetiminde bile ortaya çıkan yeni tehditleri anlamamız için çok önemli. Hadi adım adım inceleyelim:
- Osmanlı-Rus İlişkilerinin Başlangıcı: Sokullu Mehmet Paşa dönemi (16. yüzyılın ikinci yarısı), Osmanlı İmparatorluğu'nun doğu Avrupa ve Karadeniz'in kuzeyindeki güç dengelerinin değişmeye başladığı bir zamandı. Bu dönemde Rus Çarlığı, özellikle IV. İvan (Korkunç İvan) liderliğinde güçleniyor ve güneye, sıcak denizlere doğru yayılma politikası izliyordu.
- Rus Tehdidinin Belirginleşmesi: Rusya'nın bu yayılmacı politikası, Osmanlı'nın Karadeniz üzerindeki mutlak egemenliğini ve Kırım Hanlığı ile olan bağlarını tehdit etmeye başladı. Özellikle Don Nehri ve çevresinde yaşayan Don Kazakları, Rusya'nın kontrolü altında veya Rusya'ya bağlı olarak hareket eden, yarı bağımsız savaşçı gruplardı.
- Dönüm Noktası: Don Kazaklarının Karadeniz'e İnmesi (D seçeneği): Don Kazaklarının Karadeniz'e inme girişimleri, Osmanlılar için doğrudan bir tehdit anlamına geliyordu. Bu durum, Rusya'nın Karadeniz'e ulaşma ve Osmanlı'nın deniz ticaret yollarını kontrol etme potansiyelini açıkça gösterdi. Kazakların bu hareketleri, Osmanlı'nın Karadeniz'deki güvenliğini sarsan ve Rus tehdidini somutlaştıran ilk ciddi işaretlerden biriydi. Osmanlılar, bu olayla birlikte Rusya'nın sadece karada değil, denizde de bir rakip olabileceğini ve Karadeniz'deki egemenliklerinin tehlikeye girebileceğini ciddi şekilde hissetmeye başladılar.
- A seçeneği neden doğru değil? Moskova'nın fethi: Osmanlılar hiçbir zaman Moskova'yı fethetmemiştir. Bu seçenek tarihi gerçeklerle çelişmektedir.
- B seçeneği neden doğru değil? Astrahan Seferi: Bu sefer (1569), Osmanlıların Rusya'nın güneye yayılmasını engellemek ve Volga-Don kanalı projesiyle Karadeniz ile Hazar Denizi'ni birleştirmek amacıyla düzenlediği bir girişimdi. Ancak sefer başarısızlıkla sonuçlandı. Bu sefer, Osmanlı'nın Rus tehdidine karşı bir tepki ve önlem alma çabasıydı, tehdidin ortaya çıktığı olay değildi. Tehdidin hissedilmeye başlanması, Rusya'nın bölgedeki güçlenmesi ve Kazakların hareketleriyle daha önce başlamıştı.
- C seçeneği neden doğru değil? Kırım'ın Rus işgali: Kırım'ın Rusya tarafından işgali ve ilhakı çok daha sonra, 18. yüzyılın sonlarında (1783) gerçekleşmiştir. Bu olay, Sokullu Mehmet Paşa döneminden çok sonradır.
Bu bilgiler ışığında, Osmanlıların Rus tehdidini ciddi şekilde hissetmeye başladığı ve ilişkilerde dönüm noktası olan olay, Don Kazaklarının Karadeniz'e inme girişimleridir. Bu durum, Rusya'nın güneye doğru yayılma niyetinin somut bir göstergesiydi.
Cevap D seçeneğidir.
