Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gerçek özne" kullanılmıştır?
A) Yemekler çok güzel pişirilmişti.
B) Bahçedeki çiçekler sulanacak.
C) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
D) Bu konu dün tartışıldı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuzda "gerçek özne" kavramını anlamaya çalışacağız. Türkçede özne, bir cümlede eylemi gerçekleştiren veya yargının konusu olan varlıktır. Ancak özneler, eylemi bizzat yapıp yapmamalarına göre ikiye ayrılır: gerçek özne ve sözde özne.
- Gerçek Özne: Eylemi bizzat kendisi yapan, gerçekleştiren öznedir. Fiil genellikle "etken çatılı"dır (yani fiil köküne -l, -n ekleri gelmez).
- Sözde Özne: Eylemden etkilenen varlıktır, eylemi bizzat kendisi yapmaz. Eylem başkası tarafından yapılır. Fiil genellikle "edilgen çatılı"dır (yani fiil köküne -l, -n ekleri gelir).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yemekler çok güzel pişirilmişti.
- Buradaki eylem "pişirilmişti".
- "Ne pişirilmişti?" diye sorduğumuzda cevabı "yemekler" olur.
- Peki, yemekler kendi kendini mi pişirir? Hayır, yemekleri bir başkası pişirir. Yemekler, pişirme eyleminden etkilenen varlıklardır.
- "Pişirilmişti" fiili edilgen çatılıdır (-l eki almıştır). Bu nedenle "yemekler" burada sözde öznedir.
- B) Bahçedeki çiçekler sulanacak.
- Buradaki eylem "sulanacak".
- "Ne sulanacak?" diye sorduğumuzda cevabı "bahçedeki çiçekler" olur.
- Çiçekler kendi kendini mi sular? Hayır, çiçekleri bir başkası sular. Çiçekler, sulama eyleminden etkilenen varlıklardır.
- "Sulanacak" fiili edilgen çatılıdır (-n eki almıştır). Bu nedenle "bahçedeki çiçekler" burada sözde öznedir.
- C) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
- Buradaki eylem "başarılı oldu".
- "Kim başarılı oldu?" diye sorduğumuzda cevabı "öğrenciler" olur.
- Peki, başarılı olma eylemini kim gerçekleştirdi? Öğrenciler, kendi çabalarıyla, kendi iradeleriyle başarılı oldular. Eylemi bizzat yapan "öğrenciler"dir.
- "Başarılı oldu" fiili etken çatılıdır (edilgenlik eki almamıştır). Bu nedenle "öğrenciler" burada gerçek öznedir.
- D) Bu konu dün tartışıldı.
- Buradaki eylem "tartışıldı".
- "Ne tartışıldı?" diye sorduğumuzda cevabı "bu konu" olur.
- Peki, konu kendi kendini mi tartışır? Hayır, konuyu birileri tartışır. Konu, tartışma eyleminden etkilenen varlıktır.
- "Tartışıldı" fiili edilgen çatılıdır (-l eki almıştır). Bu nedenle "bu konu" burada sözde öznedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, eylemi bizzat gerçekleştiren öznenin bulunduğu cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
