6. "Çocuk, odasını topladı." cümlesindeki fiille aynı yapı özelliğine sahip olan fiil aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Bu işi bitireceğim.
B) Her gün aynı yoldan yürürüm.
C) O zamanlar daha mutluymuş.
D) Keşke daha çok çalışsaydın.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin yapı özelliğini belirleyip, seçeneklerdeki fiillerden hangisinin aynı yapıya sahip olduğunu bulacağız. Fiillerin yapı özelliklerini hatırlayalım:
- Basit Fiiller: Hiçbir yapım eki almamış, sadece fiil kökünden oluşan veya sadece çekim ekleri (kip, kişi ekleri) almış fiillerdir. (Örnek: gel-, gör-, oku-)
- Türemiş Fiiller: Fiil kök veya gövdelerine yapım ekleri getirilerek oluşturulan fiillerdir. Bu ekler fiilin anlamını veya türünü değiştirir. (Örnek: yaz-dır-, gör-üş-, temiz-le-)
- Birleşik Fiiller: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. (Örnek: yardım et-, fark et-, düşeyaz-, gidebil-)
Şimdi sorudaki cümleyi inceleyelim:
- "Çocuk, odasını topladı."
- Bu cümledeki fiil "topladı" fiilidir.
- "topladı" fiilinin kökü "topla-"dır. "Topla-" fiili, "top" isminden "-la" yapım ekiyle türemiş olsa da, Türkçede "topla-" fiilinin kendisi artık bir fiil kökü gibi kabul edilir ve üzerine sadece çekim ekleri (geçmiş zaman eki "-dı" gibi) geldiğinde yapıca "basit fiil" olarak değerlendirilir. Yani, "topla-" fiili kendi başına bir anlam taşıyan temel bir fiil gövdesidir ve bu haliyle başka bir fiilden türememiştir. Bu nedenle, "topladı" fiili yapıca basit fiildir.
Şimdi seçeneklerdeki fiilleri inceleyelim:
- A) Bu işi bitireceğim.
- Fiil: "bitireceğim"
- Fiilin kökü "bit-" (bir şeyin sona ermesi) fiilidir. "-ir" eki (bit-ir-) fiile "bir şeyi sona erdirmek" anlamı katarak onu geçişli hale getirmiş ve yeni bir fiil türetmiştir. Bu nedenle "bitireceğim" fiili türemiş fiildir.
- B) Her gün aynı yoldan yürürüm.
- Fiil: "yürürüm"
- Fiilin kökü "yürü-" fiilidir. "Yürü-" fiili, herhangi bir yapım eki almamış, temel bir fiil köküdür. Üzerine sadece geniş zaman eki "-ür" ve kişi eki "-üm" gelmiştir. Bu nedenle "yürürüm" fiili basit fiildir.
- C) O zamanlar daha mutluymuş.
- Fiil: "mutluymuş"
- Buradaki "mutlu" bir isim soylu sözcüktür (sıfattır). "-y-mış" ise ek fiildir. Bu bir eylem fiili değil, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapan ek fiildir. Dolayısıyla diğer fiillerle aynı yapı kategorisinde değerlendirilmez.
- D) Keşke daha çok çalışsaydın.
- Fiil: "çalışsaydın"
- Fiilin kökü "çal-" (müzik çalmak, hırsızlık yapmak) fiilidir. "-ış" eki (çal-ış-) fiile "emek harcamak, iş yapmak" anlamı katarak yeni bir fiil türetmiştir. Bu nedenle "çalışsaydın" fiili türemiş fiildir.
Gördüğümüz gibi, "Çocuk, odasını topladı." cümlesindeki "topladı" fiili yapıca basit fiildir. Seçenekler arasında basit fiil olan tek seçenek ise B seçeneğindeki "yürürüm" fiilidir.
Cevap B seçeneğidir.
