9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, basit zamanlı olup olumsuz şekilde çekimlenmiştir?
A) Bu konuyu hiç anlamadım.
B) Yarınki toplantıya katılmayacakmış.
C) O filmi izlemiş olmalıydın.
D) Her gün aynı saatte uyanmazdı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiilin hem basit zamanlı hem de olumsuz şekilde çekimlenmiş olduğu cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, bu iki önemli kavramı hatırlayalım ve seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Basit Zamanlı Fiil Nedir? Bir fiil kök veya gövdesine sadece bir tane kip (dilek-şart kipleri: -meli, -sa, -e, emir kipi) veya zaman (haber kipleri: -yor, -dı, -mış, -acak, -r/-mez) ekinin gelmesiyle oluşan fiildir. Yani, fiilde sadece tek bir zaman veya kip anlamı bulunur. Örneğin: "gel-di", "oku-yor", "yaz-acak".
- Olumsuz Çekim Nedir? Fiilin gerçekleşmediğini veya gerçekleşmeyeceğini bildiren çekimdir. Bu durum, fiil kök veya gövdesine genellikle "-mA/-mE" olumsuzluk ekinin getirilmesiyle sağlanır. Örneğin: "gel-me-di", "oku-ma-yor". Geniş zamanın olumsuzu ise "-maz/-mez" ekleriyle yapılır: "gel-mez".
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Bu konuyu hiç anlamadım.
- Fiil: "anlamadım"
- Fiilin kökü: "anla-"
- Olumsuzluk eki: "-ma-" (anla-ma-dım). Evet, fiil olumsuz çekimlenmiştir.
- Zaman/Kip eki: "-dı" (Görülen geçmiş zaman). Fiilde sadece bir tane zaman eki bulunmaktadır. Bu da fiilin basit zamanlı olduğunu gösterir.
- Sonuç: Bu fiil hem basit zamanlı hem de olumsuz çekimlidir.
- B) Yarınki toplantıya katılmayacakmış.
- Fiil: "katılmayacakmış"
- Fiilin kökü: "katıl-"
- Olumsuzluk eki: "-ma-" (katıl-ma-y-acak-mış). Evet, fiil olumsuz çekimlenmiştir.
- Zaman/Kip ekleri: "-acak" (Gelecek zaman) ve "-mış" (Rivayet eki). Fiilde iki farklı zaman/kip anlamı taşıyan ek bulunmaktadır ("gelecek zamanın rivayeti"). Bu durum, fiilin birleşik zamanlı olduğunu gösterir.
- Sonuç: Fiil olumsuz olsa da basit zamanlı değildir.
- C) O filmi izlemiş olmalıydın.
- Fiil: "olmalıydın" (Burada asıl çekimli fiil "olmak" fiilidir.)
- Fiilin kökü: "ol-"
- Olumsuzluk eki: Yok. (ol-malı-ydın). Fiil olumlu çekimlenmiştir.
- Zaman/Kip ekleri: "-malı" (Gereklilik kipi) ve "-ydı" (Hikaye eki). Fiilde iki farklı zaman/kip anlamı taşıyan ek bulunmaktadır ("gereklilik kipinin hikayesi"). Bu durum, fiilin birleşik zamanlı olduğunu gösterir.
- Sonuç: Fiil hem olumlu hem de birleşik zamanlıdır.
- D) Her gün aynı saatte uyanmazdı.
- Fiil: "uyanmazdı"
- Fiilin kökü: "uyan-"
- Olumsuzluk eki: "-maz" (Geniş zamanın olumsuzu). Evet, fiil olumsuz çekimlenmiştir.
- Zaman/Kip ekleri: "-maz" (Geniş zamanın olumsuzu) ve "-dı" (Hikaye eki). Fiilde iki farklı zaman/kip anlamı taşıyan ek bulunmaktadır ("geniş zamanın hikayesi"). Bu durum, fiilin birleşik zamanlı olduğunu gösterir.
- Sonuç: Fiil olumsuz olsa da basit zamanlı değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem basit zamanlı hem de olumsuz çekimli fiilin A seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
