Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Atlas Okyanusu'nun her yıl birkaç santimetre genişlemesine neden olan levha hareketini bulmamız isteniyor. Dünya'mızın dış katmanı olan litosfer, büyük parçalara ayrılmıştır ve bu parçalara levha denir. Bu levhalar, manto üzerindeki konveksiyon akımları nedeniyle sürekli hareket halindedir. Levhaların birbirlerine göre hareket etme şekilleri, farklı jeolojik olaylara yol açar.
- A) Transform hareket: Bu tür harekette, iki levha birbirinin yanından yatay olarak kayar. Yani, levhalar ne birbirine yaklaşır ne de birbirinden uzaklaşır; sadece sürtünerek yan yana geçerler. Bu hareket genellikle şiddetli depremlere neden olur (örneğin, San Andreas Fayı), ancak okyanusların genişlemesine yol açmaz.
- B) Yakınsayan hareket: Bu harekette, iki levha birbirine doğru hareket eder ve çarpışır. Bu çarpışma sonucunda, levhalardan biri diğerinin altına dalabilir (dalma-batma zonları oluşturur) veya iki levha birbirini iterek dağ sıraları oluşturabilir (örneğin, Himalayalar). Bu tür hareket, okyanus tabanını yok edebilir veya kıtasal kabuğu sıkıştırabilir, ancak okyanusları genişletmez.
- C) Iraksayan hareket: Bu harekette, iki levha birbirinden uzaklaşır. Levhalar birbirinden ayrıldıkça, alttaki mantodan erimiş kayaçlar (magma) yüzeye doğru yükselir ve bu boşluğu doldurur. Yükselen magma soğuyarak yeni okyanus kabuğu oluşturur. Bu sürece "okyanus tabanı yayılması" denir ve okyanusların genişlemesine neden olan temel mekanizmadır. Atlas Okyanusu'nun ortasında bulunan Orta Atlantik Sırtı, ıraksayan bir levha sınırıdır ve bu bölgede sürekli yeni okyanus kabuğu oluşarak okyanusun her yıl birkaç santimetre genişlemesine neden olur.
- D) Dönel hareket: Levha tektoniğinde, levha sınırları genellikle yakınsayan, ıraksayan veya transform olarak sınıflandırılır. "Dönel hareket" doğrudan bir levha sınırı türü değildir. Levhalar genel olarak dönebilir veya farklı yönlerde hareket edebilir, ancak okyanus genişlemesine neden olan spesifik hareket türü ıraksayan harekettir.
Atlas Okyanusu'nun genişlemesi, tam olarak ıraksayan levha hareketinin bir sonucudur. Orta Atlantik Sırtı boyunca yeni okyanus kabuğu oluşumu, Kuzey Amerika ve Avrasya levhalarını (ve Güney Amerika ile Afrika levhalarını) birbirinden uzaklaştırmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
