7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme, diğerlerinden farklı bir şekilde oluşturulmuştur?
A) Yavaş yavaş ilerliyorduk.
B) Hızlı hızlı yürüyordu.
C) Güle güle oturdu.
D) Ağlaya ağlaya anlattı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, ikilemelerin farklı oluşum biçimlerini anlamamız isteniyor. İkilemeler, anlatımı güçlendirmek, anlamı pekiştirmek veya eylemin nasıl yapıldığını belirtmek için kullanılan söz gruplarıdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve ikilemelerin nasıl oluşturulduğuna bakalım:
- İkileme Nedir?
İkilemeler, genellikle aynı kelimenin tekrarıyla, eş veya zıt anlamlı kelimelerin bir araya gelmesiyle ya da yansıma sözcüklerle oluşturulan, anlamı pekiştiren veya eylemin durumunu belirten söz gruplarıdır.
- A) Yavaş yavaş ilerliyorduk.
Buradaki ikileme "yavaş yavaş"tır. Bu ikileme, aynı kelimenin tekrar edilmesiyle oluşturulmuştur. "Yavaş" kelimesi tekrarlanarak eylemin (ilerlemek) niteliği (yavaş bir şekilde) belirtilmiştir.
- B) Hızlı hızlı yürüyordu.
Buradaki ikileme "hızlı hızlı"dır. Bu ikileme de tıpkı A seçeneğindeki gibi, aynı kelimenin tekrar edilmesiyle oluşturulmuştur. "Hızlı" kelimesi tekrarlanarak eylemin (yürümek) niteliği (hızlı bir şekilde) belirtilmiştir.
- D) Ağlaya ağlaya anlattı.
Buradaki ikileme "ağlaya ağlaya"dır. Bu ikileme, "ağlamak" fiiline "-a" zarf-fiil (ulaç) eki getirilip fiilin zarf-fiil hâlinin tekrar edilmesiyle oluşturulmuştur. Eylemin (anlatmak) nasıl yapıldığını (ağlayarak) belirtir.
- C) Güle güle oturdu.
Buradaki ikileme "güle güle"dir. Bu ikileme de "gülmek" fiiline "-e" zarf-fiil (ulaç) eki getirilip fiilin zarf-fiil hâlinin tekrar edilmesiyle oluşturulmuştur. İlk bakışta D seçeneği ile aynı oluşum biçimine sahip gibi görünse de, "güle güle" ikilemesinin özel bir durumu vardır.
Şimdi farklılığı açıklayalım:
- A, B ve D seçeneklerindeki ikilemeler, doğrudan eylemin nasıl yapıldığını, yani eylemin durumunu veya biçimini açıklayan, saf birer zarf görevindeki ikilemelerdir. "Yavaş yavaş", "hızlı hızlı" ve "ağlaya ağlaya" ifadeleri, cümle içinde sadece bu işlevle kullanılır.
- Ancak "güle güle" ikilemesi, Türkçede çok yaygın olarak kullanılan, kalıplaşmış bir veda sözü veya iyi dilek ifadesidir ("Güle güle kullanın!", "Güle güle gidin!"). "Güle güle oturdu" cümlesinde "gülerek oturdu" anlamında kullanılması mümkün olsa da, "güle güle"nin bu kalıplaşmış ve yaygınlaşmış anlamı, onu diğer seçeneklerdeki ikilemelerden ayırır. Diğer ikilemeler sadece eylemin nasıl yapıldığını anlatırken, "güle güle"nin bu cümlede kullanılışı, onun aynı zamanda bir dilek veya vedalaşma ifadesi olma potansiyelini de akla getirir veya bu kalıplaşmış yapının bir yansımasıdır. Bu durum, onu diğer ikilemelerin "oluşum biçimi"nden veya "kullanım amacı"ndan farklı kılar. Yani, sadece morfolojik olarak değil, aynı zamanda anlamsal ve işlevsel olarak da farklı bir yapıya sahiptir.
Bu nedenle, "güle güle" ikilemesi, diğerlerinden farklı bir şekilde oluşturulmuş ve kullanılmıştır.
Cevap C seçeneğidir.
