7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla ettirgen çatı eki kullanılmıştır?
A) Çocuğa yemeğini yedirdi.
B) Evin temizliğini yaptırdı.
C) Mektubu yazdırttı.
D) Misafirleri ağırladı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, fiillerin çatı özelliklerinden "ettirgen çatı" ile ilgili. Ettirgen çatı, bir eylemi başkasına yaptırma anlamı katan fiil çatısıdır. Bu çatıyı oluşturan ekler genellikle "-t, -r, -dir/-tır/-dur/-tür" şeklindedir. Bir fiil, birden fazla ettirgenlik eki alarak eylemi başkasına yaptırma zincirini uzatabilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuğa yemeğini yedirdi.
- Buradaki fiil "yedirdi"dir.
- Fiilin kökü "ye-" (yemek).
- "Ye-" fiiline "-dir" eki gelerek "yedir-" olmuştur. Bu, "birine yemek eylemini yaptırmak" anlamına gelir.
- Burada sadece bir tane ettirgenlik eki (-dir) kullanılmıştır.
- B) Evin temizliğini yaptırdı.
- Buradaki fiil "yaptırdı"dır.
- Fiilin kökü "yap-" (yapmak).
- "Yap-" fiiline "-tır" eki gelerek "yaptır-" olmuştur. Bu, "birine yapma eylemini yaptırmak" anlamına gelir.
- Burada da sadece bir tane ettirgenlik eki (-tır) kullanılmıştır.
- C) Mektubu yazdırttı.
- Buradaki fiil "yazdırttı"dır.
- Fiilin kökü "yaz-" (yazmak).
- Önce "yaz-" fiiline "-dır" eki gelerek "yazdır-" olmuştur. Bu, "birine yazma eylemini yaptırmak" demektir.
- Daha sonra "yazdır-" fiiline bir kez daha "-t" eki gelerek "yazdır-t-" olmuştur. Bu ise "birine, başkasına yazdırma eylemini yaptırmak" yani eylemi iki kez başkasına yaptırma anlamı taşır.
- Bu fiilde "-dır" ve "-t" olmak üzere iki farklı ettirgenlik eki kullanılmıştır.
- D) Misafirleri ağırladı.
- Buradaki fiil "ağırladı"dır.
- Fiilin kökü "ağır" (isim). "Ağırla-" fiili, "ağır" isminden türemiştir.
- Bu fiil, ettirgen çatı eki almamıştır. Kendi başına bir eylemi ifade eder ve başkasına yaptırma anlamı taşımaz.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "yazdırttı" fiilinde "-dır" ve "-t" olmak üzere birden fazla ettirgen çatı eki kullanıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
