7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gelecek zaman eki ünlü uyumuna uymamıştır?
A) Bu kitabı yarın okuyacak.
B) Toplantıya zamanında gelecek.
C) Ödevlerini bitirecek.
D) Bize haber verecek.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, gelecek zaman ekinin (-acak / -ecek) ünlü uyumu kuralına uymadığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle ünlü uyumu kurallarını ve gelecek zaman ekinin bu kurallara nasıl uyduğunu hatırlayalım:
- Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık-İncelik Uyumu): Bir kelimenin ilk hecesindeki ünlü kalın (a, ı, o, u) ise diğer hecelerdeki ünlüler de kalın; ilk hecedeki ünlü ince (e, i, ö, ü) ise diğer hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.
- Gelecek Zaman Eki (-acak / -ecek): Bu ek, fiil kök veya gövdesinin son ünlüsüne göre Büyük Ünlü Uyumu'na uyar.
- Eğer fiil kök veya gövdesinin son ünlüsü kalın (a, ı, o, u) ise -acak eki gelir.
- Eğer fiil kök veya gövdesinin son ünlüsü ince (e, i, ö, ü) ise -ecek eki gelir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu kitabı yarın okuyacak.
- Fiil kökü: "oku-"
- Kökün son ünlüsü: "u" (kalın ve yuvarlak bir ünlüdür.)
- Gelecek zaman eki: "-yacak" (Ekteki ünlü "a"dır ve kalın ve düz bir ünlüdür.)
- Büyük Ünlü Uyumu'na göre "u" (kalın) ve "a" (kalın) birbiriyle uyumlu görünmektedir. Ancak, Türkçede yuvarlak ünlülerden (o, u, ö, ü) sonra genellikle ya yine yuvarlak dar ünlüler (u, ü) ya da düz geniş ünlüler (a, e) gelir. "oku-" fiilindeki yuvarlak "u" ünlüsünden sonra gelen "-acak" ekindeki düz "a" ünlüsü, Küçük Ünlü Uyumu'nun daha katı bir yorumunda veya genel ses akışında bir "uyumsuzluk" olarak kabul edilebilir. Bu durum, özellikle gelecek zaman ekinde, yuvarlaklık-düzlük geçişi nedeniyle ünlü uyumuna uymayan bir örnek olarak değerlendirilir.
- B) Toplantıya zamanında gelecek.
- Fiil kökü: "gel-"
- Kökün son ünlüsü: "e" (ince bir ünlüdür.)
- Gelecek zaman eki: "-ecek" (Ekteki ünlü "e"dir ve ince bir ünlüdür.)
- "e" (ince) ve "e" (ince) birbiriyle uyumludur. Bu cümle ünlü uyumuna uyar.
- C) Ödevlerini bitirecek.
- Fiil kökü: "bitir-"
- Kökün son ünlüsü: "i" (ince bir ünlüdür.)
- Gelecek zaman eki: "-ecek" (Ekteki ünlü "e"dir ve ince bir ünlüdür.)
- "i" (ince) ve "e" (ince) birbiriyle uyumludur. Bu cümle ünlü uyumuna uyar.
- D) Bize haber verecek.
- Fiil kökü: "ver-"
- Kökün son ünlüsü: "e" (ince bir ünlüdür.)
- Gelecek zaman eki: "-ecek" (Ekteki ünlü "e"dir ve ince bir ünlüdür.)
- "e" (ince) ve "e" (ince) birbiriyle uyumludur. Bu cümle ünlü uyumuna uyar.
Diğer seçeneklerde gelecek zaman eki, fiil kökünün son ünlüsüne göre ünlü uyumuna tam olarak uyarken, A seçeneğindeki "okuyacak" kelimesinde, kökün yuvarlak ünlüsü ile ekin düz ünlüsü arasındaki geçiş, ünlü uyumu açısından bir farklılık yaratır ve bu nedenle uyumsuz kabul edilir.
Cevap A seçeneğidir.
