Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ne" sorusuna cevap veren bir öge vardır?
A) Yarın sinemaya gideceğiz.
B) Müdür öğrencilere sertçe baktı.
C) Babam bana güzel bir hediye verdi.
D) Yağmur sabaha kadar hiç durmadı.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, cümlelerdeki ögeleri bulmak ve "ne" sorusuna hangi ögenin cevap verdiğini tespit etmek için adım adım ilerleyeceğiz. "Ne" sorusu, Türkçede hem özneyi (cansız varlıklar için) hem de belirtisiz nesneyi bulmak için kullanılan önemli bir soru kelimesidir. Genellikle, bir cümlede "ne" sorusuna cevap veren bir nesne arandığında, belirtisiz nesne kastedilir.
- A) Yarın sinemaya gideceğiz. Bu cümlede fiil "gideceğiz"dir. "Kim gidecek?" sorusuna "biz" (gizli özne), "Nereye gideceğiz?" sorusuna "sinemaya" (yer tamlayıcısı), "Ne zaman gideceğiz?" sorusuna "yarın" (zarf tamlayıcısı) cevap verir. "Ne gideceğiz?" sorusuna cevap veren bir öge bulunmamaktadır.
- B) Müdür öğrencilere sertçe baktı. Bu cümlede fiil "baktı"dır. "Kim baktı?" sorusuna "Müdür" (özne), "Kime baktı?" sorusuna "öğrencilere" (yer tamlayıcısı), "Nasıl baktı?" sorusuna "sertçe" (zarf tamlayıcısı) cevap verir. "Ne baktı?" sorusuna cevap veren bir öge bulunmamaktadır.
- C) Babam bana güzel bir hediye verdi. Bu cümlede fiil "verdi"dir. "Kim verdi?" sorusuna "Babam" (özne), "Kime verdi?" sorusuna "bana" (yer tamlayıcısı) cevap verir. Şimdi "ne" sorusunu soralım: "Ne verdi?" Cevap: "güzel bir hediye". "Güzel bir hediye" ögesi, fiile sorulan "ne" sorusuna cevap verdiği için belirtisiz nesnedir. Bu nedenle, bu seçenekte "ne" sorusuna cevap veren bir öge bulunmaktadır.
- D) Yağmur sabaha kadar hiç durmadı. Bu cümlede fiil "durmadı"dır. Şimdi "ne" sorusunu soralım: "Ne durmadı?" Cevap: "Yağmur". "Yağmur" ögesi, fiile sorulan "ne" sorusuna cevap verdiği için öznedir. "Ne" sorusu cansız varlıklar için özneyi bulmakta da kullanılır. "Ne zamana kadar durmadı?" sorusuna "sabaha kadar" (zarf tamlayıcısı) ve "Nasıl durmadı?" sorusuna "hiç" (zarf tamlayıcısı) cevap verir. Bu seçenekte de "ne" sorusuna cevap veren bir öge (özne) bulunmasına rağmen, genellikle bu tür sorularda "ne" ile belirtisiz nesnenin bulunması hedeflenir. C seçeneğinde ise açıkça bir belirtisiz nesne bulunmaktadır.
Yukarıdaki analizler sonucunda, C seçeneğindeki "güzel bir hediye" ögesinin fiile sorulan "ne" sorusuna cevap veren bir belirtisiz nesne olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap C seçeneğidir.
