Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin çatı özelliklerini bulmamız isteniyor. Fiil çatısı, fiillerin özne ve nesne ile olan ilişkisini inceleyen bir konudur. İki ana başlık altında incelenir:
- 1. Özne-Yüklem İlişkisi: Fiilin özne tarafından mı yapıldığı, öznenin işten mi etkilendiği, işi kendi kendine mi yaptığı yoksa işi birden fazla kişiyle birlikte mi yaptığı durumunu gösterir. (Etken, Edilgen, Dönüşlü, İşteş)
- 2. Nesne-Yüklem İlişkisi: Fiilin nesne alıp almadığı durumunu gösterir. (Geçişli, Geçişsiz, Ettirgen, Oldurgan)
Şimdi "İki takım maç boyunca mücadele etti." cümlesindeki "mücadele etti" fiilini bu iki başlık altında inceleyelim:
- 1. Özne-Yüklem İlişkisi Açısından "mücadele etti":
- Cümlenin öznesi "iki takım"dır. "Mücadele etmek" fiili, birden fazla öznenin (iki takımın) karşılıklı veya birlikte yaptığı bir eylemi ifade eder. Takımlar birbirleriyle veya ortak bir hedefe karşı mücadele ederler.
- Türkçede -ş ekiyle yapılan işteş fiiller olduğu gibi, anlamca işteş olan fiiller de vardır. "Mücadele etmek", "savaşmak", "barışmak", "görüşmek" gibi fiiller, birden fazla öznenin katılımını gerektirdiği için anlamca işteş fiillerdir.
- Bu nedenle, "mücadele etti" fiili özne-yüklem ilişkisi bakımından İşteş'tir.
- 2. Nesne-Yüklem İlişkisi Açısından "mücadele etti":
- Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin önüne "onu" zamirini getirmeyi deneriz. Eğer anlamlı oluyorsa fiil geçişli, olmuyorsa geçişsizdir.
- "Onu mücadele etti." dediğimizde, bu ifade anlamsızdır. "Mücadele etmek" fiili doğrudan bir nesne alamaz. (Örneğin, "Onu sevdi." anlamlıyken, "Onu uyudu." anlamsızdır.)
- Bu nedenle, "mücadele etti" fiili nesne-yüklem ilişkisi bakımından Geçişsiz'dir.
Sonuç olarak, "mücadele etti" fiili özne-yüklem ilişkisi bakımından İşteş, nesne-yüklem ilişkisi bakımından ise Geçişsiz'dir.
Cevap B seçeneğidir.
