Büyük kan dolaşımı sırasında kanda meydana gelen değişikliklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Oksijen miktarı artar, karbondioksit miktarı azalır
B) Oksijen miktarı azalır, karbondioksit miktarı artar
C) Hem oksijen hem karbondioksit miktarı artar
D) Hem oksijen hem karbondioksit miktarı azalır
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözebilmek için büyük kan dolaşımının (sistemik dolaşım) temel amacını ve işleyişini iyi anlamamız gerekiyor. Adım adım inceleyelim:
- Büyük Kan Dolaşımının Amacı: Büyük kan dolaşımının temel görevi, kalpten çıkan oksijen açısından zengin kanı (temiz kan) vücudumuzdaki tüm doku ve organlara ulaştırmak, bu dokuların ihtiyaç duyduğu oksijen ve besin maddelerini bırakmak ve aynı zamanda dokularda oluşan atık maddeleri (başta karbondioksit olmak üzere) toplayarak kalbe geri getirmektir.
- Dolaşımın Başlangıcı: Büyük kan dolaşımı, kalbin sol karıncığından başlar. Sol karıncık, akciğerlerden gelen oksijenle zenginleşmiş (temiz) kanı pompalar.
- Vücuda Dağılım: Sol karıncıktan pompalanan bu oksijenli kan, vücudun en büyük atardamarı olan aort aracılığıyla tüm vücuda dağılır. Aort, daha küçük atardamarlara ayrılarak kanı organlara ve dokulara taşır.
- Doku Kılcallarında Gaz Alışverişi: Kan, dokulara ulaştığında çok ince damarlar olan kılcallara ayrılır. İşte bu kılcallarda hayati bir değişim gerçekleşir. Kan, taşıdığı oksijeni doku hücrelerine bırakır. Çünkü doku hücreleri yaşamsal faaliyetleri için oksijene ihtiyaç duyar. Bu durumda, kanın oksijen miktarı azalır. Aynı zamanda, doku hücreleri, metabolik faaliyetleri sonucunda oluşan karbondioksiti bir atık ürün olarak kana verir. Bu durumda, kanın karbondioksit miktarı artar.
- Kalbe Geri Dönüş: Oksijeni azalıp karbondioksiti artan bu kan (kirli kan), kılcallardan toplanarak toplardamarlar aracılığıyla kalbin sağ kulakçığına geri döner.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Oksijen miktarı artar, karbondioksit miktarı azalır: Bu durum, akciğer kılcallarında (küçük kan dolaşımı) meydana gelir. Akciğerlerde kan oksijen alır ve karbondioksit verir. Büyük kan dolaşımında ise tam tersi olur.
- B) Oksijen miktarı azalır, karbondioksit miktarı artar: Yukarıda açıkladığımız gibi, büyük kan dolaşımı sırasında kan dokulara oksijen verir ve dokulardan karbondioksit alır. Bu nedenle bu ifade doğrudur.
- C) Hem oksijen hem karbondioksit miktarı artar: Kan dolaşımında gaz alışverişi ters yönlü gerçekleştiği için bu durum fizyolojik olarak mümkün değildir.
- D) Hem oksijen hem karbondioksit miktarı azalır: Kan dolaşımında gaz alışverişi ters yönlü gerçekleştiği için bu durum da fizyolojik olarak mümkün değildir.
Bu bilgiler ışığında, büyük kan dolaşımı sırasında kanın dokulara oksijen verip karbondioksit alması nedeniyle, kanda oksijen miktarı azalır ve karbondioksit miktarı artar.
Cevap B seçeneğidir.
