🚀 Online Kendi Sınavını Oluştur ve Çöz!

10. sınıf fizik 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo Çözümlü Sorular

Örnek 01 / 22
Soru:
Bir dalganın yayılma sürati ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Ses dalgalarının havadaki sürati, sudaki süratinden küçüktür.
B) Işık dalgalarının boşluktaki sürati, maddedeki süratinden büyüktür.
C) Aynı ortamda yayılan farklı frekanstaki dalgaların süratleri farklıdır.
D) Bir yayda oluşturulan atmanın sürati, yayın gerginliğine bağlıdır.
E) Su dalgalarının derinliği arttıkça yayılma sürati genellikle artar.
Doğru Cevap: C

✍️ Çözüm:

Dalgaların yayılma sürati, yalnızca dalganın yayıldığı ortamın özelliklerine bağlıdır. Dalga kaynağının özelliklerine (frekans, genlik gibi) bağlı değildir. Bu temel bilgi ışığında şıkları inceleyelim:


A) Ses dalgalarının havadaki sürati, sudaki süratinden küçüktür.
Bu ifade doğrudur. Ses dalgaları, tanecikler arası etkileşimin ve ortamın yoğunluğunun fazla olduğu ortamlarda daha hızlı yayılır. Katılarda en hızlı, sıvılarda daha yavaş, gazlarda ise en yavaş yayılır. Suyun yoğunluğu ve tanecikler arası etkileşimi havanınkinden fazla olduğu için ses suda havadan daha hızlı yayılır. Yaklaşık olarak sesin havadaki sürati $340 \text{ m/s}$ iken, sudaki sürati $1500 \text{ m/s}$ civarındadır.


B) Işık dalgalarının boşluktaki sürati, maddedeki süratinden büyüktür.
Bu ifade doğrudur. Işık dalgaları (elektromanyetik dalgalar) boşlukta en yüksek süratle ($c \approx 3 \times 10^8 \text{ m/s}$) yayılır. Maddesel ortamlarda ise ışık, ortamın kırılma indisine bağlı olarak boşluktaki süratinden daha yavaş yayılır.


C) Aynı ortamda yayılan farklı frekanstaki dalgaların süratleri farklıdır.
Bu ifade yanlıştır. Dalganın yayılma sürati, dalganın frekansına veya dalga boyuna değil, sadece ortamın özelliklerine bağlıdır. Aynı ortamda yayılan tüm dalgaların (belirli bir dalga türü için) yayılma sürati aynıdır. Örneğin, aynı havada yayılan farklı frekanstaki ses dalgalarının (kalın ses, ince ses) süratleri aynıdır. Sürat ($v$), frekans ($f$) ve dalga boyu ($\lambda$) arasındaki ilişki $v = \lambda \cdot f$ şeklindedir. Eğer sürat sabitse, frekans arttıkça dalga boyu azalır veya frekans azaldıkça dalga boyu artar; ancak sürat ortam değişmedikçe değişmez.


D) Bir yayda oluşturulan atmanın sürati, yayın gerginliğine bağlıdır.
Bu ifade doğrudur. Yay dalgalarının yayılma sürati, yayın gerilme kuvveti ($T$) ve birim uzunluk başına kütlesi (lineer yoğunluk, $\mu$) ile ilişkilidir: $v = \sqrt{T/\mu}$. Yayın gerginliği ($T$) arttıkça, atmanın yayılma sürati de artar.


E) Su dalgalarının derinliği arttıkça yayılma sürati genellikle artar.
Bu ifade doğrudur. Su dalgalarının yayılma sürati, suyun derinliğine bağlıdır. Derin sularda su dalgaları sığ sulara göre daha hızlı yayılır. Sığ su dalgaları için sürat $v = \sqrt{g \cdot h}$ (burada $g$ yer çekimi ivmesi, $h$ derinlik) iken, derin su dalgaları için sürat $v = \sqrt{(g \cdot \lambda) / (2\pi)}$ (burada $\lambda$ dalga boyu) veya $v = \sqrt{g \cdot \lambda / (2\pi)}$ olarak ifade edilebilir. Genellikle derinlik arttıkça sürat artar.


Sonuç olarak, C şıkkındaki ifade dalganın yayılma süratinin ortam özelliklerine bağlı olduğu ilkesine aykırıdır ve yanlıştır.