Soru:
Kasabanın meydanında, yaşlı çınar ağacının altında oturan Hasan, her zamanki gibi derin düşüncelere dalmıştı. Yıllar önce kaybettiği eşinin hatırası, zihninin kuytu köşelerinden bir türlü silinmiyordu. Oysa karısı Meryem, köyün diğer ucundaki evde, pencereden dışarıyı seyrederken, Hasan'ın kendisini unuttuğunu sanıyor, bu yüzden kalbinde ince bir sızı taşıyordu. Anlatıcı, onların bu karşılıklı yanılgılarını ve iç dünyalarındaki karmaşayı tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyordu.
Bu parçada kullanılan anlatıcı ve bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kahraman anlatıcı - Ben anlatıcı
B) Gözlemci anlatıcı - Kameraman bakış açısı
C) İlahi anlatıcı - Tanrısal bakış açısı
D) Güvenilmez anlatıcı - Çoğulcu bakış açısı
E) Yan anlatıcı - İçsel bakış açısı
Doğru Cevap: C
✍️ Çözüm:Bu soruda, verilen metindeki anlatıcı tipini ve bakış açısını belirlememiz istenmektedir.
Metni dikkatlice incelediğimizde, anlatıcının karakterlerin (Hasan ve Meryem) sadece dışsal hareketlerini değil, aynı zamanda iç dünyalarını, düşüncelerini, duygularını ve hatta birbirleri hakkındaki yanılgılarını da bildiğini görmekteyiz. Örneğin, Hasan'ın "derin düşüncelere daldığı" ve "eşinin hatırasını zihninden atamadığı" belirtilirken, Meryem'in "Hasan'ın kendisini unuttuğunu sandığı" ve "kalbinde ince bir sızı taşıdığı" ifade edilmiştir. Anlatıcı, bu iki karakterin karşılıklı olarak birbirlerinin hislerinden bihaber olduğunu, yani onların içsel durumlarını ve geçmişlerini (Hasan'ın eşini kaybetmesi) tam olarak bilmektedir.
Bu tür bir anlatıcı, hikâyedeki tüm olaylara, karakterlerin geçmişlerine, geleceklerine, düşüncelerine ve duygularına hâkim olan, her şeyi bilen ve gören bir konumdadır. Edebiyatta bu tür anlatıcıya ilahi anlatıcı (omniscient narrator), bu bakış açısına ise tanrısal bakış açısı denir.
- A) Kahraman anlatıcı - Ben anlatıcı: Bu bakış açısında olaylar, hikâyenin kahramanlarından birinin ağzından "ben" diliyle anlatılır. Metinde böyle bir kullanım yoktur.
- B) Gözlemci anlatıcı - Kameraman bakış açısı: Bu bakış açısında anlatıcı, olayları bir kamera tarafsızlığıyla sadece gözlemler ve duyduklarını, gördüklerini aktarır; karakterlerin iç dünyasına giremez. Metindeki anlatıcı karakterlerin iç dünyasına girdiği için bu seçenek yanlıştır.
- D) Güvenilmez anlatıcı - Çoğulcu bakış açısı: Güvenilmez anlatıcı, okuyucuyu yanıltma eğiliminde olan veya algıları çarpık bir anlatıcıdır. Çoğulcu bakış açısı ise birden fazla karakterin bakış açısının kullanıldığı durumlardır. Metinde güvenilmez bir anlatıcıya veya çoğulcu bakış açısına dair bir ipucu bulunmamaktadır.
- E) Yan anlatıcı - İçsel bakış açısı: "Yan anlatıcı" diye bir anlatıcı tipi yaygın olarak kullanılmaz. "İçsel bakış açısı" ise genellikle kahraman anlatıcının kendi iç dünyasını anlatması durumunda söz konusu olur, ancak burada dışarıdan her şeyi bilen bir anlatıcı söz konusudur.
Bu durumda, karakterlerin iç dünyasına nüfuz eden, her şeyi bilen ve gören anlatıcı tipi ilahi anlatıcı ve bakış açısı da tanrısal bakış açısıdır.
